Gdy zdrowe odżywianie staje się obsesją - rzecz o ortoreksji


Niezależnie od tego, kto jest ojcem choroby, zła dieta na pewno jest jej matką – głosi chińskie powiedzenie. Racjonale żywienie jest niewątpliwie podstawą zdrowego trybu życia. Bez prawidłowo skomponowanej diety nie da się budować dobrej kondycji organizmu, zarówno na poziomie fizycznym, jak i psychicznym. Jednakże – podobnie jak w innych aspektach życia – także w dbałości o prawidłowe żywienie potrzebny jest arystotelesowski złoty środek. Pójście w skrajność może zakończyć się powstaniem zaburzenia odżywiania, zwanego ortoreksją.

  • Czym jest ortoreksja - błędy w żywieniu

I. Charakterystyka

Termin „ortoreksja” (Orthorexia nervosa, z gr. orthos – „właściwy” i orexis – „apetyt”) wprowadził w 1997 r. Steven Bratman, na określenie zaburzenia przejawiającego się potęgującym i obsesyjnym zainteresowaniem spożywania tzw. zdrowej żywności [1]. Zburzenie to bywa nazywane też jedzeniem korektywnym [5]. Z racji, że wyodrębniono je dość niedawno, wciąż brak danych statystycznych szacujących jego występowanie [2].

Dieta w ortoreksji

Głównym celem ortorektyka jest zdrowie, a zapewnić mu je ma odpowiednie odżywianie. Ortorektyk tworzy podział produktów żywieniowych na: dobre (zdrowe) i złe (niezdrowe). Do pierwszej grupy kwalifikuje produkty, które uważa za bezpieczne (np. naturalne, ekologiczne, bez sztucznych dodatków), do drugiej wszystkie pozostałe.

Podział, jaki ustanawia, nie zawsze pokrywa się z wiedzą żywieniową, a jest jedynie wynikiem jego subiektywnej oceny [3].

Zdrowe odżywianie stanowi dla ortorektyka priorytet, a wszelkie inne dziedziny życia pozostają na dalszym planie. Poświęca on kilka godzin dziennie na planowanie posiłków: dokładnie wyznacza co i kiedy zje, nawet z kilkudniowym wyprzedzeniem. Odczuwa lęk przed spożywaniem posiłków, których pochodzenia i składu nie zna [3].

Granica między dbaniem o prawidłowe odżywianie a ortoreksją jest bardzo cienka. Wyróżnikiem tej drugiej, podobnie jak innych zaburzeń odżywiania, jest jej obsesyjny charakter, przejawiający się w ustanawianiu sobie ścisłego rygoru i w braku tolerancji dla osób odżywiających się inaczej. Radykalne przestrzeganie narzuconej sobie diety powoduje wzrost poczucia własnej wartości i polepszenie samooceny ortorektyka. Napawa się on tym, że potrafi kontrolować swoją dietę, co czyni go lepszym od innych ludzi. Gdy przekroczy którąś z wyznaczonych zasad żywienia, ma poczucie winy i sam sobie wymierza karę, najczęściej wykluczając z jadłospisu kolejny produkt [1, 4].

 

II. Etiologia

Ortoreksja uwarunkowana jest wieloczynnikowo [1, 3]. W grę wchodzą głównie:

1. Predyspozycje osobowościowe

To czynnik kluczowy. Bardziej podatni są perfekcjoniści, osoby z zaniżonym poczuciem własnej wartości, łatwo popadające w skrajności i czujące brak kontroli nad własnym życiem. Utrzymywanie rygoru żywieniowego daje im iluzoryczne poczucie bezpieczeństwa.

2. Choroby

Osoby cierpiące na choroby wymagające specjalistycznej diety, mogą zacząć podchodzić do niej zbyt restrykcyjnie, a przez to doprowadzić do jedzenia korektywnego.

3. Wpływ społeczno-kulturowy

Lansowana moda na zdrowe odżywianie i dobrą formę, może u podatnych osób doprowadzić do powstania skrajnych postaw wobec jedzenia.

4. Uwarunkowania rodzinne

Dzieci, których najbliżsi mają skłonności do obsesji na punkcie zdrowego odżywiania, mogą je od nich przejąć.

 

III. Konsekwencje

Z czasem ortorektyk wyklucza ze swojej diety kolejne produkty. Lista „dobrej” żywności staje się coraz krótsza, a dieta monotonna. To droga do niedożywienia i wyniszczenia organizmu, czego skutkiem są problemy zdrowotne, np. anemia, wahania hormonalne, spadek odporności. Konsekwencją ortoreksji może być też pojawianie się innych zaburzeń psychicznych, np. depresji.

Ortoreksja a zdrowe żywienie

Kolejnym skutkiem jest izolacja społeczna [6]. Ortorektyk wycofuje się z życia towarzyskiego. Nie chce spożywać posiłków poza domem (wyjątkiem są dania samodzielnie przyrządzone i zabierane ze sobą). Nie znajduje wspólnych tematów z rodziną i znajomymi, bo żadne – poza żywieniowymi – go nie interesują. Jest nietolerancyjny dla zwyczajów żywieniowych innych ludzi, próbuje im narzucać własny sposób żywienia. Czuje się niezrozumiany, ale też lepszy od innych, bo posiadający wiedzę i kontrolę, której oni nie mają. Zamyka się w sobie, posiłki najczęściej spożywa w samotności. Ortoreksja wpływa też na zaniedbywanie obowiązków.

Chory planuje swój dzień, podporządkowując go rytmowi jedzenia. Jest w stanie zrezygnować z pracy, ze studiów i innych aktywności, gdy nie pozwalają mu na realizowanie określonego planu żywieniowego. Ostatecznie, zamiast do zdrowia, ortorektyk doprowadza się do choroby [3].

 

IV. Rola dietetyka

Każdy przypadek zaburzenia jest indywidualny i takie też winno być leczenie. Najlepsze rozwiązanie to psychoterapia i reedukacja żywieniowa. Gdy doszło do wyniszczenia organizmu, konieczne jest leczenie szpitalne, by odżywić pacjenta i przeciwdziałać konsekwencjom niedożywienia. Jeśli chory wykazuje też cechy innych zaburzeń psychicznych, wdraża się odpowiednie leczenie psychiatryczne.

Ortoreksja jako obsesja zdrowego odżywiania

Praca z pacjentem ortorektycznym jest trudna, bo może uważać się za lepszego eksperta w dziedzinie odżywiania, jak i nie godzić się na zmiany w diecie (niezbędna jest tu pomoc psychologiczna). W pierwszym rzędzie zadaniem dietetyka jest wskazanie błędów żywieniowych pacjenta oraz wytłumaczenie ich konsekwencji zdrowotnych [6].

Reedukacja żywieniowa jest sprawą nadrzędną. Dla uzupełnienia deficytów żywieniowych należy skomponować dietę wyrównującą oraz kontrolować postępy i przebieg leczenia dietetycznego. Dalej, ważne jest opracowanie planu racjonalnego żywienia, który pacjent będzie realizował po wyrównaniu niedoborów.

Rola dietetyka sprowadza się także do działań prewencyjnych w zapobieganiu ortoreksji. Kluczowe jest wczesne wykrywanie postaw ortoreksyjnych. Szczególną uwagę należy poświęcić osobom, u których dostrzega się skłonność do popadania w skrajności i chęć nadmiernej kontroli. Należy zaznaczać, że każda skrajność negatywnie odbija się na zdrowiu, a na racjonalne odżywianie składa się nie tylko prawidłowo skomponowana dieta, lecz także czerpanie radości z jedzenia.

 

Piśmiennictwo:

  1. Bratman S., Knight D., Health Food Junkies. Orthorexia nervosa: Overcoming the Obsession with Healthful Eating, New York 2000.
  2. Janas-Kozik M. i wsp., Ortoreksja – nowe rozpoznanie?, „Psychiatria Polska” (3) 2012, s. 446-447.  
  3. Kędra E., Zaburzenia odżywiania – znak naszych czasów, „Pielęgniarstwo i zdrowie publiczne” (1, 2) 2011, s. 169-175.
  4. Kratina K, Orthorexia nervosa, National Eating Dosorders Association, 2006, http://www.counseling.iastate.edu/sites/default/files/uploads/handout p11&12 Orthorexia.pdf .
  5. Niewiadomska I., Kulik A., Hajduk A., Jedzenie, Lublin 2005.
  6. Rogers P. J., Smit H. J., Food Craving and Food «Addiction»: A Critical Review of the Evidence From a Biopsychological Perspective, “Pharmacology, Biochemistry and Behavior” (66) 2000, p. 3-14.

 

autor:
mgr filozofii Aleksandra Szulc
absolwentka Uniwersytetu Gdańskiego
absolwentka studiów podyplomowych z usług żywieniowych i dietetyki

 

« Powrót do bazy wiedzy

O nas

akredytacja-kuratorium-oswiaty.jpg

Akademia Dietetyki jest wyspecjalizowaną placówką oświatową, której organem założycielskim jest Fundacja Rozwoju Kapitału Ludzkiego.

więcej...

Nasi wykładowcy

image_1.jpg

Agnieszka Guligowska

dyrektor merytoryczny

image_3.jpg

Sylwia Szota

Gdańsk

image_5.jpg

Paweł Janus

Kraków

image_20.jpg

Olga Mrawiec

Warszawa

robert-gajda.jpg

Robert Gajda

Wrocław


Dla uczestników szkoleń

akademia-dietetyki-regulamin.jpg

Regulamin

Regulamin placówki oświatowej "Akademia Dietetyki" - Centrum Kształcenia Ustawicznego...

więcej...

absolwent-dietetyki.jpg

Co potrafią nasi absolwenci?

Absolwenci Akademii Dietetyki są profesjonalnie przygotowani do pracy w obszarze dietetyki...

więcej...

egzamin-dietetyk.jpg

Literatura obowiązkowa i uzupełniająca

czyli, co warto przeczytać, aby wiedziec więcej...

więcej...

kurs-dietetyki.jpg

Niezbędnik kursanta

czyli, co każdy uczestnik szkolenia wiedzieć powinien... 

więcej...


Wyróżnienia, podstawy prawne

kuratorium-oswiaty-w-lodzi.jpg

Akredytacja Kuratora Oświaty w Łodzi

Najwyższa jakość naszych szkoleń została potwierdzona przyznaniem akredytacji Kuratora Oświaty w Łodzi.

więcej...

Egzamin potwierdzający przygotowanie do zawodu

Kurs zaawansowany dietetyki kończy się egzaminem umożliwiającym potwierdzenie przygotowania do zawodu dietetyk.

więcej...

Zaświadczenia

Akademia Dietetyki jako placówka oświatowa, ma prawo wydawania zaświadczeń o ukończeniu danego szkolenia na drukach MEN.

więcej...

Opinie o Akademii Dietetyki 

opinia.jpg

Kurs dietetyki w Lublinie - opinie

"Program szkolenia był zgodny z moimi oczekiwaniami. Materiał przekazywany w sposób jasny i klarowny. Kurs podstawowy zachęcił do poszerzania swojej wiedzy na kursie zaawansowanym."

opinia.jpg

Kurs dietetyki w Gdańsku - opinie

"Organizowany przez Akademię Dietetyki kurs oceniam jak najbardziej pozytywnie. Jego forma w zadawalającym stopniu spełniła moje oczekiwania, ponieważ poza uzyskaniem wiedzy teoretycznej, nauczyłam się wielu praktycznych rzeczy."

opinia.jpg

Kurs dietetyki we Wrocławiu - opinie

"Wiedza oraz sposób przekazywania informacji był na najwyższym poziomie. Bardzo miła i sympatyczna atmosfera[...]"

opinia.jpg

Kurs dietetyki w Warszawie - opinie

Na szkolenie szłam "z przymusu zawodowego" a już po pierwszym spotkaniu wiedziałam, że to była bardzo dobra decyzja. Uważam, że każdy kto chce świadomie  żyć powinien takie szkolenie przejść.

więcej...

opinia.jpg

Kurs dietetyki w Katowicach - opinie

Jako uczestnicy kursu podstawowego oraz zaawansowanego z zakresu dietetyki realizowanego w Państwa Akademii, chcielibyśmy wyrazić swoją opinię na temat prowadzącej zajęcia...

więcej... 

opinia.jpg

Kursy z dietetyki dla seniorów w Łodzi - opinie

Opinie osób po 60 roku życia na temat kursów dla seniorów w Łodzi realizowanych w ramach projektu "Zdrowa dojrzałość: wolontariat kompetencji z zakresu dietetyki" prowadzonego w ramach Rządowego Programu na rzecz Aktywności Społecznej Osób Starszych (ASOS)

więcej...