Zioła w łagodzeniu objawów menopauzy

Menopauza to stan naturalnie występujący u kobiet po 50. roku życia, związany z niedoborem estrogenów w wyniku zanikania pęcherzyków jajnikowych. Najczęstsze objawy w tym okresie to: ustanie miesiączki oraz zdolności rozrodczych, uderzenia gorąca, wzmożona potliwość, ból i suchość pochwy, bezsenność, wahania nastroju, niepokój, zmęczenie. Klimakterium wiąże się nie tylko z nieprzyjemnymi dla kobiety objawami, ale również ze zwiększonym ryzykiem zapadalności na osteoporozę. Niski poziom estrogenu w organizmie zaburza balans pomiędzy budową a resorpcją kości, osłabiając ich strukturę.

Leczenie objawów menopauzy

W leczeniu objawów menopauzy stosowana jest hormonalna terapia zastępcza, zakładająca zewnętrzne podawanie preparatów estrogenu, najczęściej w skojarzeniu z progesteronem. Pomimo efektywnego działania zmniejszającego nasilenie objawów oraz potencjalnej aktywności chroniącej przed wystąpieniem osteoporozy, Women Health Initiative (WHI) zaleca stosowanie takiego leczenia w najniższej efektywnej dawce i przez możliwie najkrótszy czas oraz tylko u tych kobiet, u których inna terapia jest niemożliwa. Jest to spowodowane zwiększeniem ryzyka zachorowalności na nowotwory piersi, choroby sercowo-naczyniowe oraz zakrzepicę.

Fitoestrogeny – alternatywna metoda łagodzenia objawów menopauzy

Obserwuje się rosnące zainteresowanie surowcami roślinnymi jako środkami alternatywnymi w leczeniu objawów menopauzy. Do gatunków stosowanych w łagodzeniu symptomów menopauzy należą m.in.: pluskwica groniasta, koniczyna łąkowa, arcydzięgiel chiński, lukrecja gładka, pochrzyn skrzydlaty, żeń-szeń, pelargonia, dziurawiec zwyczajny, pieprz metystynowy, łopian większy, serdecznik pospolity, olej z wiesiołka, len, szałwia, melisa, miłorząb japoński, męczennica cielista, kozłek lekarski.

Za aktywność wymienionych surowców odpowiadają fitoestrogeny. Jest to heterogenna grupa związków, do której należą wtórne metabolity roślinne o niesteroidowej budowie, wykazujące działanie estrogenopodobne, przede wszystkim dzięki zdolności wiązania receptorów estrogenowych. Główne grupy fitoestrogenów to: izoflawony, kumestany i lignany.

Izoflawony najobficiej występują w nasionach roślin strączkowych, zwłaszcza w soi. Znajdują się tutaj genisteina, daidzeina oraz ich prekursory- biochanina A i formononetyna, będące głównymi fitoestrogenami koniczyny. Kumestany licznie występują w produktach roślinnych, ale jedynie niewielka część z nich wykazuje aktywność estrogenową, w tym kumestrol i trifoliol. Główne źródła pokarmowe to nasiona roślin strączkowych, lucerna, koniczyna biała i rozdęta.

Lignany występują w ziarnach zbóż, otrębach, warzywach krzyżowych, owocach jagodowych oraz nasionach i ziarnach. Najbogatszym ich źródłem są nasiona lnu, kolejnym (dużo uboższym) ziarna sezamu.

Zioła łagodzące przebieg menopauzy

Stosowanie czerwonej koniczyny w okresie menopauzy może wpływać na poprawę jakości włosów (mniejsza łamliwość, lepsza ogólna kondycja), stan skóry (nawilżenie, tekstura, ogólna kondycja), wzrost libido, poprawę nastroju i jakości snu, zmniejszenie męczliwości oraz spadek stopnia nasilenia uderzeń gorąca. Należy pamiętać o możliwych interakcjach z przyjmowanymi lekami, tj. hormonami i antykoagulantami. Koniczynę można przyjmować w formie suplementu (tabletki, kapsułki) lub jako herbatę.

Okres pomenopauzalny wiąże się ze zwiększeniem ryzyka osteoporozy, gdyż wygasa wówczas działanie ochronne hormonów płciowych. Surowce roślinne, będące źródłem fitoestrogenów, mogą być pomocne w profilaktyce tego schorzenia. Szczególnie silne działanie mogą mieć fitoestrogeny lukrecji. Ze względu na silne podobieństwo strukturalne do estradiolu, działają one agonistycznie wobec receptorów estrogenowych ER w tkance kostnej, niejako zastępując brakujące hormony i zmniejszając intensywność zachodzących zmian osteoporotycznych. Lukrecja może też zmniejszać częstość i nasilenie uderzeń gorąca. Korzeń lukrecji ma słodki smak, dlatego po wysuszeniu i zmieleniu doskonale nadaje się do deserów czy herbaty jako zamiennik cukru, można także sporządzać z niego napar.

Siemię lniane oraz olej z lnu również mogą być pomocne w redukowaniu uderzeń gorąca, dzięki znacznej zawartości zarówno fitoestrogenów z grupy lignin, jak i kwasów omega-3. Olej lniany jest wartościowym dodatkiem do sałatek, natomiast siemię można spożywać świeżo zmielone w koktajlach czy owsiance. Uderzenia gorąca skutecznie łagodzą także napary z liści porzeczki oraz szałwii. Podobne działanie wykazują herbaty z żeń-szenia, które dodatkowo zapobiegają nadmiernemu poceniu się.

Pluskwica groniasta jest byliną, a w zielarstwie wykorzystywany jest suszony korzeń. Dzięki zawartości różnorodnych związków, wykazuje szeroką aktywność biologiczną, m.in.: zwiększa działanie żeńskich hormonów płciowych, wykazuje własne działanie estrogenne, hamuje resorpcję tkanki kostnej, korzystnie wpływając na przebieg osteoporozy. Już po ok. 2-3 tygodniach stosowania naparu można zauważyć pierwsze efekty, obejmujące złagodzenie potliwości, uderzeń gorąca czy chwiejności emocjonalnej. Pluskwicy nie należy łączyć z lekami na nadciśnienie tętnicze.

Zioła, zarówno w formie naparów, jak i suplementów diety, mogą skutecznie łagodzić lub niwelować nieprzyjemne objawy występujące podczas menopauzy. Z uwagi na możliwe interakcje ziół i leków, niezwykle istotne jest uzgodnienie przebiegu takiej fitoterapii z lekarzem i dietetykiem.

Piśmiennictwo

  1. Gryszczyńska A., Gryszczyńska B., Opala B. i wsp.: Zastosowanie roślin leczniczych w menopauzie. Cz. I. Post Fitoter 2012, 2, 79-92.
  2. Kaplinski A.: Terapie alternatywne do terapii hormonalnej w leczeniu objawów menopauzy. Wybrane zagadnienia. Zarządzanie i Edukacja 2012, 85, 97-116.
  3. Weil V., Cirigliano M., Battistini M.: Herbal treatments for symptoms of menopause. Hosp Physician 2000, 11, 35-44.
  4. Poluzzi E., Piccinni C., Raschi E. i wsp.: Phytoestrogens in postmenopause: the state of the art from a chemical, pharmacological and regulatory perspective. Curr Med Chem 2014, 21, 417-436.
  5. Lipovac M., Chedraui P., Gruenhut C. i wsp.: Effect of red clover isoflavones over skin, appendages, and mucosal status in postmenopausal women. Obstet Gynecol Int 2011, doi: 10.1155/2011/949302.
  6. Ghazanfarpour M., Sadeghi R., Latifnejad Roudsari R. i wsp.: Effects of red clover on hot flash and circulating hormone concentrations in menopausal women: a systematic review and meta-analysis. Avicenna J Phytomed 2015, 5, 498-511.
  7. Nahidi F., Zare E., Mojab F. i wsp.: Effects of licorice on relief and recurrence of menopausal hot flashes. Iran J Pharm Res 2012, 11, 541-548.
  8. Klasik-Ciszewska S., Wojnar W., Kaczmarczyk-Sedlak I.: Lukrecja Gładka (Glycyrrhiza glabra L.) i jej zapobiegawczy wpływ na rozwój osteoporozy. Post Fitoter 2016, 17, 106-110.

Ewa Jabłońska
absolwentka dietetyki
Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu

Zioła w łagodzeniu objawów menopauzy
4 (80%) 7 votes