Zespół złego wchłaniania – leczenie i żywienie

Zaburzenia wchłaniania są jednym z najczęściej występujących u ludzi dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. Wydawać by się mogło, że  stan ten dotyczy tylko ludzi chorujących na ciężkie przewlekłe choroby. Otóż nie, problem z wchłanianiem składników odżywczych może mieć każdy, gdyż jest on spowodowane najróżniejszymi czynnikami, nie koniecznie związanymi z chorobą np. błędami kulinarnymi czy nieprawidłowym sposobem odżywiania. Te i inne uwarunkowania mogą bezpośrednio przyczynić się do pojawienia stanu zespołu złego trawienia i wchłaniania.

Racjonalne żywienie jest ważnym elementem leczenia chorych z tym zespołem. Pacjent decydujący się na skuteczne leczenie, powinien przestrzegać wszelkich zaleceń żywieniowych. Jest to bardzo ważne, gdyż często decyduje to o skuteczności leczenia. Związek pomiędzy efektem leczenia a racjonalnym żywieniem chorego wynika z poprawy stanu zdrowia pacjenta.

Leczenie zespołu złego wchłaniania

Leczenie pacjentów z zespołem złego wchłaniania w dużej mierze zależy od przyczyny choroby podstawowej, ale także od nasilenia objawów, wieku osoby chorej, historii choroby i wielu innych czynników. Główną zasadą leczenia chorych z zespołem upośledzonego wchłaniania jest uzupełnienie niedoborów żywieniowych oraz jeśli to możliwe leczenie przyczynowe choroby. Leczenie niedoborów żywieniowych, wymaga  identyfikacji brakujących witamin i składników odżywczych, które następnie należy uzupełniać odpowiednimi suplementami. Leczenie farmakologiczne stosuje się w zależności od przyczyny zaburzenia wchłaniania np. antybiotyki niezbędne są w leczeniu zakażenia jelitowego, a substancje przeciwzapalne stosuje się w leczeniu chorób zapalnych jelit.

niektórych chorobach np. nowotworach, leczenie polega na zabiegach chirurgicznych. W innych chorobach, którym towarzyszą zaburzenia trawienia, lekarz może przepisać preparaty enzymatyczne, które uzupełniają brakujące enzymy trawienne. Ważny jest fakt, iż osoba z zespołem złego wchłaniania może ulec odwodnieniu, które objawia się: suchością języka, jamy ustnej i skóry, zwiększonym pragnieniem, osłabieniem lub zawrotami głowy w pozycji stojącej. Natomiast objawy takie jak: wyczerpania, nudności, pękające kąciki ust, zmęczenie, suchość skóry, wypadanie włosów, łatwe powstawanie siniaków, mrowienie w palcach rąk lub nóg, drętwienie i uczucie pieczenie w nogach i stopach mogą wynikać z niedoborów składników odżywczych, witamin lub minerałów. W momencie kiedy dojdzie do ciężkich zaburzeń równowagi wodno-elektrolitowej może wymagana być hospitalizacja chorego.

Żywienie chorych z zespołem złego wchłaniania

Żywienie każdego zdrowego czy chorego powinno opierać się na podstawowych zasadach zdrowego żywienia. Zasady te ulegają pewnych modyfikacji w okresie choroby. W trakcie prowadzenia diety  często chory zastanawia się czy jego dieta dostarcza jego organizmowi wszelkich niezbędnych substancji odżywczych. Prawidłowe żywienie chorego opiera się na fundamentalnych zasadach, które przedstawić można za pomocą piramidy żywienia. Przedstawiona poniżej piramida żywienia przedstawia proporcje ilościowe spożywanych artykułów żywnościowych. Podstawę piramidy stanowią produkty mające największy udział ilościowy w jadłospisie chorego, natomiast na szczycie piramidy znajdują się produkty spożywane sporadycznie.

Żywienie w zespołach złego wchłaniania jest bardzo istotnym elementem leczenia. Chory powinien przestrzegać zaleceń żywieniowych dotyczących sposobu przyrządzania jak i spożywania posiłków. Jeśli pacjent jest w stanie jeść, dieta powinna być bogata w węglowodany, białka, tłuszcze, minerały i witaminy. Chory powinien: spożywać kilka małych posiłków w ciągu dnia, unikać płynów i pokarmów, które promują biegunki. Sama dieta powinna dostarczyć odpowiednią ilość płynów i minerałów, a także pomóc zmniejszyć biegunkę i spowodować dobry stan odżywienia chorego. Biegunka może występować u pacjenta, który nie toleruje jakiegoś składnika diety, którymi często bywają: tłuszcze, błonnik czy laktoza.

W trakcie żywienia chorego pomocne może być prowadzenie ewidencji co do pokarmu spożywanego w określonym czasie przez chorego wraz z odpowiednim opisem objawów występujących w trakcie stosowania diety. Zebrana taka informacja może pomóc w określeniu pokarmu nietolerowanego przez chorego, co znacząco może pomóc w leczeniu chorego oraz w ustaleniu diety. Często określenie ilości tolerowanego przez pacjenta tłuszczu, błonnika i laktozy może potrwać kilka miesięcy. Dla niektórych osób z problemami zaburzeń wchłaniania, specjalna dieta jest nie wystarczająca do utrzymania dobrego odżywienia pacjenta. Dlatego może być konieczne stosowanie żywienia pozajelitowego lub żywienia dojelitowego, które ma na celu dostarczyć choremu niektórych lub wszystkich składników odżywczych.

Zespół upośledzonego wchłaniania – dieta chorego

Poniżej przedstawione są ogólne wskazania żywieniowe dla chorego, które powinny zminimalizować problemy związane z zaburzeniami jelitowymi w zespole złego trawienia i wchłaniania:

1) Spożywane małe, częste posiłki mogą zmniejszyć częstość występowania biegunek, gazów. Pomóc może to także w problemach związanych z utrzymującym się uczuciem pełności w nadbrzuszu.

2) Żywność o wysokiej zawartości tłuszczu może promować biegunkę.Dlatego należy ograniczyć w diecie takie produkty jak: masło, margaryna, majonez, sosy, potrawy smażone, desery, boczek, parówki, mleko, wędliny, masło orzechowe, ciastka, pączki, słodkie bułki, bułeczki, rogaliki, awokado, ciastka, cukierki, orzechy i śmietanę.

3) Żywność o wysokiej zawartości błonnika może być przyczyną złej tolerancji pożywienia i nasileniem biegunek, dlatego unikać należy następujących produktów: otręby pszenne, orzechy, owoce, warzywa surowe i skórki z nasion.

4) Cukier, laktoza występujący w mleku i produktach mlecznych może powodować biegunki. Jeśli chory ma nietolerancję laktozy, w trawieniu pomóc mogą odpowiednie tabletki i krople zawierające enzymy rozkładające ten cukier. Tabletki przyjmuje się przed jedzeniem mlecznych produktów, krople natomiast mogą być dodawane bezpośrednio do jedzenia i picia.

5) Czasami przyjmowanie odpowiednich suplementów zawierające sole mineralne i witaminy, mogą okazać się konieczne w zapobieganiu niedoborów.

6) Powolne popijanie płynów między ½ a 1 godziną przed lub po posiłku może zapobiec zaleganiu treści w przewodzie pokarmowym.

7) Kofeina może zwiększyć biegunkę. Należy unikać więc dużej ilości wypijanych napojów zawierających kofeinę, takich jak: kawa, herbata, cola, kakao czy napojów typu „energy drink”.

8) Urozmaicona dieta w produkty, które pomagają w zagęszczaniu stolca, takie jak: otręby owsiane, ryż, płatki owsiane, chleb, makaron, jabłka, banany, płatki kukurydziane i ser. Początkowo jednak należy jeść tylko ½ szklanki porcji tych produktów na dzień.

9)  Żywności o wysokiej zawartości cukru może powodować biegunkę.Dlatego warto też unikać produktów, w których znajduje się skoncentrowany cukier, takich jak: cukier stołowy, miód, galaretki, syropy, lody, ciasta, ciastka, cukierki i inne słodycze oraz napoje gazowane. Istnieje jednak możliwość rozcieńczania soków wodą.

10)  W okresie biegunki chory tracić może duże ilości płynów i soli mineralnych w stolcu. Dlatego ważne jest, aby zastąpić straty te zwiększonym spożyciem produktów bogatych w potas, sód oraz picie wody mineralnej, źródlanej lub napojów sportowych. Żywność o wysokiej zawartości potasu to: sok pomarańczowy, pomarańcze, morele, ziemniaki i banany. Sodu natomiast  dużo zawiera: sól kuchenna, rosół, zupy w puszkach, krakersy, precelki i sos sojowy. Pomidor zawiera natomiast dużo zarówno sodu jaki i potasu.

Zespół złego trawienia i wchłaniania może towarzyszyć w różnych stanach chorobowych pacjenta. Przedstawione zalecenia żywieniowe dla chorego mają charakter ogólny, w których nie uwzględniono  choroby, która współistnieje w tych zaburzeniach. Dieta ma na celu dostarczyć niezbędnych składników pokarmowych z jednoczesnym dostosowaniem ich podaży do możliwości trawienia, wchłaniania i metabolizowania przez zmieniono chorobowo organizm. Dlatego w trakcie modyfikacji diety chorego należy uwzględnić: zaawansowanie choroby, masę ciała, aktywność fizyczną i wiele innych elementów.

Dobór produktów i potraw w zespołach upośledzonego trawienia powinien być indywidualnie określany, zależnie od ich tolerancji przez pacjenta. Zmiana diety często jest niezbędna, jak w przypadku celiakii. Eliminacja glutenu z diety ma zasadnicze znaczenie w tej chorobie, poprzez zapobieganie uszkodzenia jelita cienkiego, które może prowadzić do zaburzenia wchłaniania. Natomiast we wszelkich chorobach zapalnych jelit istotne jest unikanie produktów i potraw, które mogą podrażniać jelita. Żywienie w niektórych chorobach wymaga całkowitego wyeliminowania określonych produktów z diety, jak w przypadku przewlekłego zapalenia trzustki, w której wyeliminowujemy alkohol.

Piśmiennictwo
1. Klapproth J.-M. A., Malabsorption: Treatment & Medication. http://emedicine.medscape.com/article/180785-treatment. 28 grudzień, 2009
2. Patient Education Materials, Nutrition Services, The Ohio State University Medical Center, Malabsorption diet. http://medicalcenter.osu.edu/patientcare/patient_education/pages/index.aspx?topic=74. 20 kwiecień, 2009
3. Ciborowska H., Rudnicka A., Dietetyka. Żywienie Zdrowego i Chorego Człowieka. PZWL Warszawa 2007
5. Gawęcki J., Roszkowski W., Żywienie człowieka a zdrowie publiczne. PWN Warszawa 2009

 

autor
mgr dietetyki Jakub Bukowski
absolwent Uniwersytetu Medycznego w Łodzi

Zespół złego wchłaniania – leczenie i żywienie
3.7 (73.33%) 6 votes