Zespół jelita drażliwego – dieta i suplementacja

Zespół jelita drażliwego (z ang. IBS) występuje na poziomie 15-20% populacji generalnej. Charakteryzuje się przewlekłymi problemami związanymi z przewodem pokarmowym i uczuciem dyskomfortu w jamie brzusznej, może też wpływać na jakość życia pacjenta. Coraz częściej w artykułach naukowych można znaleźć informacje na temat korelacji pomiędzy zespołem jelita drażliwego a przerostem flory bakteryjnej jelita cienkiego. Coraz większe nadzieje w terapii zarówno zespołu jelita drażliwego, jak i przerostu flory bakteryjnej jelita cienkiego żywieniowcy i lekarze pokładają w sposobie żywienia i stosowania suplementacji (pro i prebiotyków).

W przewodzie pokarmowym bytuje ponad 400 gatunków mikroorganizmów, które tworzą florę jelitową. Możliwości przeprowadzania badań nad ludzką florą bakteryjną są ograniczone ze względu na osobniczą zmienność flory, a także trudności z standaryzowaniem kryteriów próbek. To właśnie w jelitach znajduje się niemal 70% wszystkich komórek układu odpornościowego, dlatego właściwe funkcjonowanie jelit jest niezbędne do odpowiedniej pracy układu immunologicznego.

Prawidłowa mikroflora przewodu pokarmowego wydaje się mieć bardzo ważne znaczenie w przebiegu schorzeń przewodu pokarmowego, a także zapobieganiu, czy zmniejszaniu symptomów choroby. Każde zaburzenie flory jelitowej ma negatywne skutki zdrowotne.

Suplementy diety stosowane w zespole jelita drażliwego – prebiotyki i probiotyki

Probiotyki są zazwyczaj definiowane jako żywe mikroorganizmy, kultury bakterii (fermentacji mlekowej np. Lactobacillus acidophilus, Bifidobacterium bifidum), które docierają do przewodu pokarmowego człowieka i mają korzystny wpływ na funkcjonowanie organizmu. Działanie probiotyków cały czas nie jest do końca poznane, upatruje się, że polega na konkurowaniu mikroorganizmów pochodzących z probiotyków z patogenami, czy modyfikacji pH w jelitach. Probiotyki cechują się odpornością na niskie pH, enzymy, soki żołądkowe oraz żółć. W żywym stanie dostają się do jelita grubego, osiedlają się tam i namnażają. Mają pozytywny wpływ na układ odpornościowy, wpływają na prawidłowe funkcjonowanie przewodu pokarmowego, zwiększają przyswajalność mikro i makroskładników, a także zmniejszają symptomy nietolerancji laktozy. Mogą także korzystnie działać u pacjentów, u których występują przewlekłe biegunki lub biegunki spowodowane przyjmowaniem antybiotyków.

Prebiotyki są oporne na działanie enzymów trawiennych, selektywnie pobudzają rozwóji aktywność barier jelitowych, co więcej produkty rozpadu prebiotyków zwiększają kwasowość treści jelitowej. Pod względem budowy chemicznej należą do tej grupy głównie niestrawne oligosacharydy: inulina (stymuluje rozwój flory bakteryjnej, zapobiega zaparciom, zmniejsza stężenie cholesterolu, zwiększa wchłanianie wapnia), oligofruktoza, galaktozy, a także fruktooligosacharydy (które hamują rozwój bakterii gnilnych).

To właśnie obniżenie pH, dzięki wytwarzaniu metabolitów jak kwas mlekowy oraz kwas octowy, korzystny efekt na skład mikroflory jelitowej, wzmocnienie funkcjonowania bariery jelitowej, modyfikacja odpowiedzi prozapalnej w jelitach, a także inhibicja patogenów może mieć pozytywny wpływ na terapię zespołu jelita drażliwego i przerostu flory bakteryjnej jelita cienkiego. Bures J. i wsp. w swej pracy wskazują jednak, że dane są wciąż zbyt małe i potrzeba większej ilości badań, by potwierdzić tezę korzystnego wpływu probiotyków i prebiotyków w terapii powyższych zaburzeń.

Zespół jelita drażliwego – żywienie

Cierpienie na zespół jelita drażliwego nie powinno powodować niezamierzonego ubytku masy ciała, jednak w przebiegu postaci biegunkowej może to nastąpić. Przy jednoczesnym występowaniu IBS i przerostu flory bakteryjnej jelita – pacjenci mogą odnotowywać spadek masy ciała, ze względu na upośledzone wchłanianie tłuszczów oraz przewlekłe biegunki. Przy ustalaniu codziennego jadłospisu nie można pominąć odpowiedniej podaży białek, które są głównym źródłem budulcowym każdego organizmu. Bakteryjne enzymy – proteazy mogą powodować inaktywację enzymów trzustkowych, co w konsekwencji powoduje utrudnione i nieprawidłowe wchłanianie białek. W poważnych przypadkach może dojść do zmniejszenia masy mięśniowej, a nawet hipoalbuminemii.

Białko w diecie chorego powinno stanowić ok 1 g/ kg masy ciała, przy niskim BMI i niedożywieniu można jeszcze zwiększyć udział białka w diecie. Powinno być ono pełnowartościowe, zawierające niezbędne aminokwasy egzogenne, których organizm sam nie może wyprodukować i trzeba je dostarczyć w codziennych posiłkach. Dobry źródłem białka jest chude mięso : drób, królik, ryby, a także produkty nabiałowe, czy jaja. Niestety wielu pacjentów wykazuje nietolerancje laktozy- dwucukru, który znajduje się w produktach pochodzenia krowiego, dlatego należy obserwować reakcję organizmu na produkty takie jak mleko, kefir, czy maślanka, które dodatkowo powodują zwiększenie procesów fermentacyjnych. Sery, czy jogurty mogą stanowić dobre uzupełnienie jadłospisu o białko, ale też cenny wapń, główny budulec kości. Bakteryjne proteazy mogą doprowadzić do inaktywacji czynnika odpowiedzialnego za produkcję witaminy B12, co niekiedy może doprowadzić do anemii megaloblastycznej, a także zaburzeń neurologicznych.

Podsumowanie – zespół jelita drażliwego

Prawidłowa dieta może łagodzić takie symptomy jak: biegunka, zaparcia, czy wzdęcia, co więcej może zapobiegać niedoborom makroskładników oraz witamin i soli mineralnych. W codziennej praktyce lekarze specjaliści skupiają się tylko na doraźnym łagodzeniu objawów, zapominając o niedopuszczaniu do występowania poważniejszych konsekwencji (np. hipoalbuminemia z niedoboru białkowego, niedobry wit. A, D, E, K, anemia itd.).

W leczeniu farmakologicznym wykorzystuje się terapie antybiotykową, która wydaje się być skuteczna w leczeniu zespołu jedlita drażliwego. Żywieniowcy zwracają uwagę na potencjalne korzyści z wykorzystania probiotyków i prebiotyków. Dzięki swoim właściwością są dobrym uzupełnieniem lub alternatywą dla chorych

 

Piśmiennictwo
1. Bures J., Cyrany J. et al. Small intestinal bacterial overgrowth syndrome. źródło; http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2890937/. World J Gastroenterol. Jun 28, 2010; 16(24): 2978–2990. Dostęp dnia: 1.09.2014r.
2. Ciborowska H., Rudnicka A., Dietetyka-żywienie zdrowego i chorego człowieka, Warszawa, Wydawnictwo Lekarskie PZWL 2007
3. DiBaise J.K. Nutritional Consequences of Small Intestinal Bacterial Overgrowth.Nutrition issue in gastroeneterology series 69. 2008.
4. Elsenbruch S. Abdominal pain in Irritable Bowel Syndrome: a review of putative psychological, neural and neuro-immune mechanisms. Brain, Behavior, and Immunity Volume 25, Issue 3, March 2011, Pages 386–394
5. Gawęcki J., Hryniewiecki L.: Żywienie człowieka, podstawy nauki o żywieniu. Wydawnictwo naukowe PWN, Warszawa 2008.
6. Gąsiorowska J., Czerwionka-Szaflarska M. Zespół przerostu flory bakteryjnej jelita cienkiego a zespół.jelita nadwrażliwego. Prz Gastroenterol 2013; 8 (3): 165–171

autor:
mgr dietetyki Marianna Gabryelczyk
absolwentka Uniwersytetu Medycznego im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu

Zespół jelita drażliwego – dieta i suplementacja
2.4 (48%) 5 votes