Wyznaczniki poboru energii

W całej nauce o żywności i żywieniu trudno wyróżnić jeden specyficzny czynnik, odpowiedzialny za przyrost masy ciała wśród osób dorosłych. Kompromisem wyłączającym procesy dociekania jest stwierdzenie, że otyłość jest wydłużonym w czasie stanem przeważającego poboru nad wydatkowaniem energii.

Można przyjąć, iż wiedza w temacie przyczyn otyłości zależna jest od aktualnego trendu w badaniach. Początkowo dowodzono, że nadmierne spożycie tłuszczu jest kluczowe w przyroście masy ciała [1]. W miarę pojawiania się kolejnych publikacji, zmieniono zdanie, sugerując, że poza tłuszczem istnieje istotniejszy wyznacznik ciężaru ciała osób dorosłych [2].  Do dnia dzisiejszego nie ma wspólnego uzgodnienia, co jest kluczową przyczyną nadwagi, czy otyłości. Wyróżnia się kilka uznanych czynników żywieniowych, prowadzących do rozwoju nadmiernej masy ciała u osób dorosłych. W poczet najważniejszych determinant należy zaliczyć: gęstość energetyczną pożywienia, smakowitość, różnorodność, indeks glikemiczny oraz podaż błonnika [3].

Dla nikogo nie jest zaskoczeniem, że posiłek różnorodny jest chętniej spożywany w porównaniu do dania jednoskładnikowego. W badaniach McCrorya i innych, badacze zaobserwowali powtarzalną zależność pomiędzy urozmaiceniem posiłku a masą ciała. Ludzie, którzy spożywali różne rodzaje słodyczy, przekąsek, przypraw, przystawek oraz węglowodanów przy małej różnorodności warzyw borykali się z otyłością. Widoczna było też odwrotne powiązanie, gdzie osoby, spożywające wiele typów warzyw przy jednoczesnym monotematycznym spożyciu słodkości, miały prawidłową masę ciała [6].

Nie bez znaczenia jest miejsce spożywania posiłków. Badania konsekwentnie donoszą, że osoby jedzące częściej w restauracjach spożywają więcej kalorii pochodzących z nasyconych kwasów tłuszczowych a mniej błonnika [7]. Mało tego, istnieje wprost proporcjonalna zależność między częstością spożywania posiłków poza domem a stopniem otłuszczenia [3].

Można wyliczyć co najmniej cztery powody dla których nie powinno spożywać się posiłków poza domem. Pierwszy i najważniejszy argument mówi, że jedzenie restauracyjne zdaje się być bardziej nasycone tłuszczem i uboższe w błonnik w porównaniu do posiłku spożywanego przy własnym stole [8]. Bywa też, że posiada wyższą niż należałoby się spodziewać gęstość energetyczną.  Personel placówek żywieniowych często jest zobligowany do oferowana powiększonych porcji. Zachęcając przez to klientów do ponadnormowego spożycia. Do wiedzy powszechnej przenikało przeświadczenie, że jedzenie w poza domem jest smaczne. A już na pewno, że posiada wysoki współczynnik smakowitości do obciążenia przygotowaniem. Każdy, kto choć raz zamawiał coś karty, wie jaki trudny to wybór. Nie łatwo zdecydować się na jakąś potrawę, gdy mamy 50 różnych pozycji. A każda zdaje się być warta uwagi i godna skosztowania, szczególnie gdy podczas podejmowania decyzji doskwiera nam wilczy głód.

Należy stwierdzić, iż gęstość energetyczna, smakowitość, różnorodność spożywanej żywności są zidentyfikowanymi determinantami poboru energii o dużej istotności. Zrozumienie ich istoty, zdaje się być kluczem do rozwiązania tajemnicy nadmiernej konsumpcji energii.

Piśmiennictwo:
  1. Bray, G. & Popkin, B. M. (1998) Dietary fat intake does affect obesity! Am. J. Clin. Nutr. 68: 1157–1173.
  2. Ludwig, D. S., Majzoub, J. A., Al-Zahrani, A., Dallal, G. E., Blanco, I. & Roberts, S. B. (1999) High glycemic index foods, overeating, and obesity. Pediatrics 103: E261–E266.
  3. McCrory MA, Fuss PJ, Saltzman E, Roberts SB.  Dietary determinants of energy intake and weight regulation in healthy adults. J Nutr. 2000 Feb;130(2S Suppl):276S-279S.
  4. Prentice, A. M. (1989) Manipulation of dietary fat and energy density and subsequent effects on substrate flux and food intake. Am. J. Clin. Nutr. 67 (suppl.): 535S–541S
  5. Bell, E. A., Castellanos, V. H., Pelkman, C. L., Thorwart, M. L. & Rolls, B. J. (1998) Energy density of foods affects energy intake in normal-weight women. Am. J. Clin. Nutr. 67: 412– 420.
  6. McCrory, M. A., Fuss, P. J., McCallum, J. E., Yao, M., Vinken, A. G., Hays, N. P. & Roberts, S. B. (1999b) Dietary variety within food groups: association with energy intake and body fatness in adult men and women. Am. J. Clin. Nutr. 69: 440 – 447.
  7. Jeffery, R. W. & French, S. A. (1998) Epidemic obesity in the United States: are fast foods and television viewing contributing? Am. J. Public Health 88: 277–280.
  8. Lin, B.-H. & Frazao, E. (1997) Nutritional quality of foods at and away from home. Food Rev. 2: 33– 40.

autor:
mgr Paweł Janus
fizjoterapeuta, dietetyk
absolwent Akademii Wychowania Fizycznego w Krakowie
absolwent Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie

Wyznaczniki poboru energii
5 (100%) 1 vote