Wpływ nie spożywania śniadań na rozwój nadwagi i otyłości

Obecnie na świecie żyje około 1,6 mld osób z nadwagą oraz ponad 522 mln osób otyłych. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) oraz International Obesity Task Force (IOTF) szacują, że do 2025 roku ponad połowa mieszkańców Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii i Australii będzie otyła. 

Niektóre źródła podają, że w naszym kraju problem nadmiernej masy ciała dotyczy 65% kobiet i mężczyzn w średnim wieku, a w tym 30% Polek i 20% Polaków jest otyłych[1, 2]. Niestety omawiany problem zdrowotny dotyczy również młodszych grup wiekowych. Wyniki badania przeprowadzonego w 2013 roku przez Instutut Żywności i Żywienia w Warszawie pokazały, że wśród dzieci uczęszczających do ostatnich klas szkół podstawowych, aż 28% chłopców i 22% dziewczynek ma nadmierną masę ciała w stosunku do swojego wieku i wzrostu [3].

 

Śniadanie a BMI

Jednym z najważniejszych czynników przyczyniających się do rozwoju nadmiernej masy ciała są niewłaściwie nawyki żywieniowe, a w tym jak się okazuje również pomijanie/nieregularne spożywanie śniadań [1, 4].

Śniadaniem definiuje się jako pierwszy posiłek spożywany w ciągu dwóch godzin od przebudzenia, przed rozpoczęciem codziennej aktywności lub na jej starcie, ale nie później niż do godziny 10 rano, pokrywający 25-35% całkowitego zapotrzebowania energetycznego.

Od kilku lat kwestia dotycząca wpływu spożywania wspomnianego posiłku na zdrowie człowieka, a w tym na udział w regulacji masy ciała, cieszy się rosnącym zainteresowaniem naukowców. Coraz więcej badań dowodzi bowiem, że istnieje odwrotnie proporcjonalna zależność pomiędzy spożywaniem śniadań, a występowaniem nadmiernej masy ciała. Jako przykład przytoczyć można badanie przeprowadzone przez Sandercock i wsp., którzy badając grupę 4 326 dzieci w wieku 10-16 lat zaobserwowali, że dzieci, które nie spożywały pierwszego śniadania przed wyjściem do szkoły miały istotnie wyższe wartości wskaźnika BMI [3, 5, 6, 7]. Dostrzeżona korelacja ma bardzo istotne znacznie w zakresie walki z narastającym problemem nadwagi i otyłości, gdyż obecnie uważa się, że śniadanie jest to najczęściej pomijany posiłek przez osoby dorosłe jak i przez dzieci.

Szacuje się, że średnio jedynie 50% dzieci i młodzieży spożywa regularnie posiłek przed wyjściem do szkoły. Inne źródła podają, że w Polsce około 23- 30% nastolatków pomija pierwsze śniadanie, przy czym w grupie tej dominują dziewczęta. Warto zauważyć, że najczęściej przyczyną dysproporcji pomiędzy płciami jest błędne przekonanie, panujące wśród nastolatek, że nie zjedzenie śniadania jest skuteczną metodą redukcji masy ciała [8]. Istotny jest także fakt, że konsumpcja omawianego posiłku maleje wraz ze wzrostem wieku [4].

Wpływ śniadania na masę ciała

Z tego względu, że wpływ spożywanego śniadania na funkocjonowanie organizmu człowieka jest wieloraki, naukowcy uważają, że istnieje kilka mechnizmów, dzięki którym posiłek ten skutecznie zapobiega nadmiernemu przyrostowi masy ciała.

Po pierwsze regularna konsumpcja omawianego posiłku wpływa na regulację apetytu. Pominięcie śniadania powoduje, że w kolejnych godzinach po rozpoczęciu codziennej aktywności, dochodzi do znacznego obniżenia poziomu glikemii we krwi. Stan ten stymuluje ośrodek głodu zlokalizowany w centralnym układzie nerwowego. Jego aktywacja wywołuje pojawienie się silnego uczucia głodu, który pobudza organizm do spożycia pokarmu. Bardzo często w takiej sytuacji dochodzi do konsumownia zbyt dużych ilości pokarmów w krótkim czasie, które dodatkowo bogate są w węglowodany proste oraz tłuszcze. Pokarmy te wybierane są najczęściej, ponieważ stanowią łatwodostępnie źródło energii i przyczyniają się do szybkiego poniesienia poziomu glukozy we krwi. W konsekwencji dochodzi do znacznego wzrostu poziomu insuliny, w wyniku czego następuje gwałtowne obniżenie poziomu glukozy i ponowne wystąpienie uczucia głodu, pobudzającego do konsumpcji. Efektem tego typu zjawisk może być pojawienia się dodatniego bilansu energetycznego, a co za tym idzie nasilonego gromadzenia się tkanki tłuszczowej w organizmie [3, 6, 8].

Istotne znaczenie ma również fakt, iż skutki nie zjedzenia śniadania pojawiają się nie tylko w ciągu pierwszych godzin po przebudzeniu, ale również przez cały dzień.Zaobserwowano bowiem, że spożycie omawianego posiłku oddziałuje także na zmiany glikemii oraz wydzilenie insuliny pojawiając się po spożyciu pokarmów podczas kolejnych posiłków. Działanie to polega przede wszystkim na zapobieganiu nagłym wahaniom poziomu  glikemii w ciągu doby, które niejednokrotnie stanowią przyczynę częstego podjadania, szczególnie bogatoenergetycznych przekąsek. W efekcie niejednokrotnie osoby które spożywają pierwsze śniadania konsumują mniejsze ilości energii w ciągu całej doby niż osoby rezygnujące z tego posiłku. Pozwala to m.in. w łatwiejszy sposób kontrolować masę ciała i chronić przed jej nadmiernym wzrostem [5, 9]. Warto także dodać, że wyniki niektórych badań dowodzą, że osoby regularnie konsumujące omawiany posiłek, chrakteryzują się wyższą podażą energii i jednocześnie niższą wartością BMI niż osoby, które go pomijają [10].

W procesie regulacji apetytu istotną rolę odgrywa również skład spożywanego śniadnia (w szczególności zawartość białka, węglowodanów oraz błonnika pokarmowego). Podaż produktów bogatobiałkowych przyczynia się do osłabienia wzrostu poposiłkowej glikemii i insuliny oraz polepszenia wrażliwość komórek na jej działanie. Spożycie węglowodanów złożonych oraz błonnika pokarmowego wpływa na wydzielanie/aktywność hormonów jelitowych uczestniczących w regulowaniu uczucia sytości [5].

Ponadto niektóre źródła podają, że spożywanie pierwszgo śniadania dzięki dostarczeniu energii przyczynia się do pobudzienia metabolizmu organizmu, który ulega spowolnieniu podczas odpoczynku nocnego. W związku z tym pominięcie wspomnianego posiłku powoduje, że tempo przemian metabolicznych pozostaje bez zmian lub ulega jeszcze większemu obniżeniu, w celu oszczędzania zapasów energii. Tego typu stan w połączniu, z pojawiającym się w późniszych godzinach dnia uczuciem głodu, sprzyja gromadzeniu się energii w organizmie w postaci tkanki tłuszczowej [11].

Niektórzy naukowcy na podstawie przeprowadzonych obserwacji dowodzą również, że pomijanie śniadań jest dodatnio skorelowane z niższą aktywnością fizyczną w ciągu dnia, niższą jakością diety oraz częstyszym dokonywaniem niewłaściwych wyborów żywnieniowych. Kwestie te wydają się mieć istotne znacznie w walce z nadmierną masą ciała [6, 12].

 

Podsumowanie

Regularna konsumpcja śniadań na drodze różnorodnych mechanizmów korzystnie oddziałuje na zdrowie człowieka, a w tym na masę ciała. W zaiązku z tym codzienne spożywanie śniadań stanowi jedno z najważniejszych zaleceń dietetycznych mających na celu zapobieganie/walkę z nadwagą i otyłością.

Piśmiennictwo:
1. Wąsowski M., Walicka M., Marcinowska-Suchowierska E. Otyłość – definicja, epidemiologia, patogeneza. Postępy Nauk Medycznych. 2013; XXVI (4): 301-306.
2. Mazur A. Epidemiologia nadwagi i otyłości u dzieci na świecie, w Europie i w Polsce. Przegląd Medyczny Uniwersytetu Rzeszowskiego i Narodowego Instytutu Leków w Warszawie. 2011; 2: 158–163
3. Suliga E. Żywieniowe czynniki ryzyka otyłości dzieci i młodzieży. e-Wydawnictwo NCBK., 2014:5-10.
4. Piotrowska E., Żechałko-Czajkowska A., Biernat J., Mikołajczak J. Ocena wybranych cech stylu życia kształtujących stan zdrowia 16-18 letnich dziewcząt. Cz. II . Zwyczaje żywieniowe. Rocznik Państwowego Zakładu Higieny. 2009; 60 (2): 151 – 157.
5. Giovannin M., Verduci E., Scaglioni S., et al. Breakfast: Good Hait, not a Repetitive Custom. The International Medical Research. 2008; 36: 613-624.
6. Jarosz M., Wolnicka K., Kłosowska J. Czynniki środowiskowe związane z występowaniem nadwagi i otyłości wśród dzieci i młodzieży. Postępy Nauk Medycznych. 2011; 9: 770-777.
7. Schembre S. M., Wen Ch. K., Davis J.N., et al. Eating breakfast more frequently is cross-sectionally associated with greater physical activity and lower levels of adiposity in overweight Latina and African American girls. J. Clin. Nutr. 2013; 98: 275–81.
8. Jodkowska M., Oblacińska A., Tabak I., wsp. Jak pomóc otyłemu nastolatkowi? Rola pielęgniarki szkolnej i nauczyciela wychowania fizycznego we wspieraniu młodzieży z nadwagą i otyłością. Poradnik dla pielęgniarek szkolnych i nauczycieli wychowania fizycznego w gimnazjach. Instytut Matki i Dziecka, Warszawa 2006, 108 s.
9. Ścibor M., Góra A. Wpływ stylu życia na masę ciała u nastolatków na podstawie badania ankietowego w wybranej grupie młodzieży wiejskiej i miejskiej. Medycyna Środowiskowa – Environmental Medicine. 2012; 15 (1):39-45.
10. Chanyang M., Hwayoung N., Yun-Sook K., et al.Skipping breakfast is associated with diet quality and metabolic syndrome risk factors of adults. Nutrition Research and Practice. 2011; 5 (5):455-463.
11. Zachowaj Równowagę. Dostępne: 20.10.2014
12. Cichocka A. Dieta w cukrzycy typu II. W: Cichocka A. (Red.) Praktyczny poradnik żywieniowy w odchudzaniu oraz profilaktyce i leczeniu cukrzycy typu 2 oraz chorób sercowo-naczyniowych. Wyd. Medyk Sp z o.o., Warszawa 2013, s. 19-32.

autor:
mgr dietetyki Katarzyna Dembowiak
absolwentka Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu

Wpływ nie spożywania śniadań na rozwój nadwagi i otyłości
5 (100%) 2 votes