Witamina D a stwardnienie rozsiane

Stwardnienie rozsiane (sclerosis multiplet, SM) jest przewlekłą, zapalną, chorobą demielinizacyjną centralnego układu nerwowego. W jej przebiegu dochodzi do wieloogniskowego procesu uszkadzania osłonek mielinowych neuronów, w skutek czego efektywne przewodzenie impulsu nerwowego jest niemożliwie.  Choroba dotyczy głównie młodych osób (20-40 r.ż), przeważnie kobiet. 

Przyczyny choroby są niejasne, przyjmuje się obecnie, że u podstaw patogenezy może leżeć autoagresja układu immunologicznego. Nie wyklucza się też innych mechanizmów: zakażenia wirusem Epsteina – Barra, mózgowo rdzeniową niewydolność żylną, czy deficytem witaminy D.

Witamina D jest kluczowym mikroskładnikiem w procesach związanych z gospodarką wapniową.Poza rolą w układzie kostnym przypisuje się jej właściwości modulujące wzrost i różnicowanie się komórek, czy różnicowanie aktywności układu odpornościowego [1].

Polskie normy spożycia zalecają przyjmowanie witaminy D w ilości 5-15 mikrogramów dziennie[2]. Do bogatych jej źródeł zaliczymy: tłuste ryby, oleje rybie, wątrobę, żółtko jajka czy niektóre grzyby.Proporcjonalnie, źródła pokarmowe pokrywają tylko około 20% dziennego zapotrzebowania, ekspozycja na słońce (promieniowanie UVB) pozostałą część. Kąpiele słoneczne w celu podniesienia skutecznej syntezy witaminy D w skórze winny być zażywane bez ochronnego działania kremów z filtrem.

Obszary z wysokim odsetkiem występowania niedoborów witaminy D [3] ujawnione w badaniach populacyjnych, pokrywają się z geograficznym zasięgiem występowania SM. Pozwoliło to naukowcom wysnuć hipotezę, iż te zmienne ze sobą są powiązane.

Wykonano szereg badań wpływu suplementacji witaminy D na przebieg stwardnienia rozsianego, poniżej przedstawiono skrót najciekawszego.

W doświadczeniu przeprowadzonym w Finlandii na próbie 66 pacjentów z postacią nawracająco-remitującą SM, starano się zbadać wpływ suplementacji 20,000 IU (500µg) witaminy D tygodniowo na przebieg choroby[4]. Pacjentów podzielono na dwie grupy: przyjmującą interferon beta-1b oraz ten sam lek wraz z suplementem. Celem nadrzędnym badania było określenie tolerancji dawki, oraz ilości nowych zmian degeneracyjnych w badaniu MRI. Sprawdzano też, ilość nawrotów choroby w rocznej obserwacji oraz zmiany w rozszerzonej skali niewydolności ruchowej Kurtzkiego (EDSS). Po 12 miesiącach odnotowano znamienną statystycznie redukcję liczby nowych uszkodzeń neutralnego układu nerwowego w badaniu MRI.

Jednak, w metaanalizie zawierającej informacje z powyżej przytoczonego badania jak i innych badań, nie zaobserwowano różnicującego efektu przyjmowania witaminy D na: nawroty choroby, czy zmiany skali EDSS. W aspekcie wpływu suplementacji na uszkodzenia układu nerwowego uzyskano wzajemnie sprzeczne ze sobą wyniki [5].

W kwestii bezpieczeństwa przyjmowania dużych dawek witaminy D u pacjentów z rozpoznanym SM można przytoczyć wyniki badania Kanadyjskiego. W protokole tego doświadczenia uczeni podawali grupie osób badanych witaminę D w dawce 40,000 IU/d (ok. 1mg) przez cały okres doświadczenia. Druga grupa otrzymywała ją  w dawce zmiennej. Początkowo 4,000 IU/d a od trzeciego miesiąca systematycznie rosnącej do poziomu 10,000 IU/d. Obydwie grupy przez okres badania (6 miesięcy) otrzymywały suplement wapnia. Na podstawie wyników badacze stwierdzili iż dawka do 10,000 IU/d (25µ/d) jest bezpieczna (II klasa dowodów naukowych).

Do efektów ubocznych przyjmowania nadmiernej ilości witaminy D należy zaliczyć szereg niespecyficznych objawów jak bóle, drętwienia, wymioty.Jednak najpoważniejszym z nich jest hiperkalcemia oraz jej wpływ na efektywność skurczową mięśni w tym mięśnia sercowego.

Podsumowując, nie ma przeciwwskazań do stosowania witaminy D w SM, jednak nie istnieją naukowe dowody, że samo przyjmowanie suplementu jest wystarczające w łagodzeniu przebiegu stwardnienia rozsianego. Zaleca się aby monitorować stężenie witaminy D we krwi osób z incydentami demielinizacji neuronów, utrzymywanie jej stężenia u chorych w zakresie 40- 100 ng/ml oraz zawsze ustalać dawkę doustną w oparciu o zawartość cholekalcyferolu we krwi (poziom D zaleceń) [6]. Osoby zdrowe zaś, zawsze powinny pamiętać by słońca w ich życiu nigdy nie brakowało.

Piśmiennictwo

  1. Bikle DD. Vitamin D regulation of immune function. Vitam Horm 2011;86:1-21.
  2. Bułhak- Jachymczyk B., Witaminy, [w:] Normy żywienia człowieka. Podstawy prewencji otyłości i chorób niezakaźnych, [red.] M. Jarosz, B. Bułhak- Jachymczyk, IŻŻ, PZWL, Warszawa, 2008, 172-230.
  3. Kurtzke J. A reassessment of the distribution of multiple sclerosis. Acta Neurol Scand 1975;51:137-157.
  4. Soilu-Hänninen M, Aivo J, Lindström BM, et al. A randomised, double blind, placebo controlled trial with vitamin D3 as an add on treatment to interferon  β-1b in patients with multiple sclerosis. J Neurol Neurosurg Psychiatry 2012;83:565-571
  5. James E, Dobson R, Kuhle J, Baker D, Giovannoni G, Ramagopalan SV. The effect of vitamin D-related interventions on multiple sclerosis relapses: a meta-analysis. Mult Scler 2013;19:1571-1579.
  6. Brum DG, Comini-Frota ER, Vasconcelos CC, Dias-Tosta E.Supplementation and therapeutic use of vitamin D in patients with multiple sclerosis: consensus of the Scientific Department of Neuroimmunology of the Brazilian Academy of Neurology.Arq Neuropsiquiatr. 2014 Feb;72(2):152-6.

autor:
mgr Paweł Janus
fizjoterapeuta, dietetyk
absolwent Akademii Wychowania Fizycznego w Krakowie
absolwent Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie

Witamina D a stwardnienie rozsiane
4.7 (93.33%) 3 votes