Wielonienasycone kwasy tłuszczowe – wpływ na zdrowie

Wiele mówi się na temat znaczenia zdrowotnego wielonienasyconych kwasów tłuszczowych ω -3 i ω-6. Czym tak naprawdę są one dla naszego organizmu? Które z nich możemy wytworzyć sami, a które należy dostarczyć z dietą? I czy wszystkie są tak samo korzystne dla zdrowia?

Nienasycone kwasy tłuszczowe to takie, które mają co najmniej jedno podwójne wiązanie między atomami węgla. Wielonienasycone mają ich więcej. „Omega” (ω) oznacza umiejscowienie pierwszego podwójnego wiązania licząc „od końca” cząsteczki (od grupy metylowej). Zatem kwasy tłuszczowe z rodziny ω -3 mają pierwsze wiązanie podwójne przy trzecim węglu od końca, a te z rodziny ω -6 przy szóstym węglu od końca.

Organizm człowieka nie jest w stanie wprowadzać podwójnego wiązania dalej, niż przy dziewiątym węglu licząc od grupy karboksylowej („od początku”). Z tego powodu dwa długołańcuchowe wielonienasycone kwasy tłuszczowe: α-linolenowy (ω -3) i linolowy (ω-6) muszą być koniecznie dostarczane do organizmu z pożywieniem. Określa się je mianem egzogennych kwasów tłuszczowych lub niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT).  Z nich możliwa jest synteza pozostałych WNKT. Odbywa się ona dzięki dwóm grupom enzymów: desaturazom (wprowadzającym podwójne wiązania) i elongazom (wydłużającym łańcuch). Chociaż powyższa synteza jest w organizmie możliwa, to jednak zachodzi z bardzo małą wydajnością. Dlatego w praktyce konieczne jest dostarczanie z pożywieniem również pozostałych wielonienasyconych kwasów tłuszczowych.

Z wielonienasyconych kwasów tłuszczowych powstają eikozanoidy. Eikozanoidy syntezowane z kwasów z rodziny ω-3 działają ogólnie przeciwzapalnie i przeciwmiażdżycowo, natomiast te pochodzące z rodziny ω-6 wykazują właściwości odwrotne. Warto pamiętać, że synteza eikozanoidów nie jest jedynym biologicznym działaniem WNKT na organizm. Kwasy tłuszczowe jako takie budują komórki, są stałymi składnikami fosfolipidów błon komórkowych i mitochondrialnych. Niemożliwy jest bez nich prawidłowy transport lipidów we krwi, odgrywają też korzystną rolę w metabolizmie cholesterolu. Istotny jest ich wpływ na obniżanie ciśnienia tętniczego krwi, prawdopodobnie dzięki pobudzaniu wydalania jonów sodu z moczem i rozszerzaniu naczyń tętniczych.

Wskazane jest uwzględnianie w jadłospisie dobrych źródeł wielonienasyconych kwasów tłuszczowych, a więc olejów roślinnych, tłustych ryb morskich (śledź, łosoś, makrela, halibut) oraz orzechów. W przypadku olejów należy zwrócić uwagę, czy nie mają zbyt dużo kwasów ω-6 w stosunku do ω-3, gdyż wtedy szkodliwy efekt proagregacyjny i prozapalny może przeważyć nad antyagregacyjnym i przeciwzapalnym. Stosunek zawartości kwasów tłuszczowych ω-6/ω-3 powinien być więc jak najniższy. Warunek ten najlepiej spełniają oleje rzepakowy i sojowy, ale tylko ten pierwszy nadaje się do obróbki termicznej. Olej sojowy powinien być spożywany na surowo (np. jako dodatek do sałatek).

Wielonienasycone kwasy tłuszczowe to jedne z najważniejszych lipidów, jakie muszą być dostarczone do organizmu człowieka. Warunkują zachowanie prawidłowego stanu zdrowia, a zwłaszcza pomagają uniknąć chorób układu krążenia. Warto więc uwzględniać oleje roślinne, ryby i orzechy w codziennym jadłospisie.

Piśmiennictwo
1. Gawęcki J (red.), Żywienie człowieka. Podstawy nauki o żywieniu, wyd. PWN, Warszawa 2010.
2. Kunachowicz H, Nadolna I, Przygoda B, Iwanow K, Tabele składu i wartości odżywczej żywności, wyd. PZWL, Warszawa 2005.
3. Murray RK, Granner DK, Rodwell VW, Biochemia Harpera, wyd. PZWL, Warszawa 2010.

autor:
Agata Jagielska
dietetyk
absolwentka Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego

Wielonienasycone kwasy tłuszczowe – wpływ na zdrowie
5 (100%) 1 vote