Wartości odżywcze kwiatów jadalnych

Wiele kwiatów jest nie tylko piękną ozdobą, ale również naturalnym źródłem związków biologicznie czynnych z korzyścią dla zdrowia ludzi. Obecne badania nad wartością odżywczą kwiatów jadalnych wskazują na wysoką zawartość składników mineralnych, witamin, błonnika oraz substancji śluzowych. Ponadto kwiaty jadalne charakteryzuje duża aktywność antyoksydacyjna.

Obyczaj kulinarny jedzenia kwiatów

Kwiaty jadalne są znane i wykorzystywane w kuchniach wielu narodów od tysięcy lat. Kwiaty spożywali już starożytni Chińczycy, Japończycy, Rzymianie i Grecy. W krajach Dalekiego Wschodu od zawsze wykorzystywano chryzantemę, którą stosowano zarówno w fitoterapii, jak i w daniach typu zupy i sałatki, a z suszonych kwiatów przygotowuje się herbatę. W starożytnym Rzymie kwiaty wykorzystywane były aby dodać sił witalnych żołnierzom, idącym na bitwę.
W krajach basenu Morza Śródziemnego kwiaty ogórecznika stosowane są jako popularna przyprawa dodawana do sałatek i sosów oraz jako dekoracja deserów. W kuchni hiszpańskiej podaje się duszone w maśle liście i całe pędy ogórecznika. Kwiaty jadalne są obecne również w tradycji kulinarnej Orientu i w Meksyku. Na samym kontynencie europejskim rośnie blisko 12 000 różnych roślin, z czego 1500 uchodzi za rośliny jadalne.

W Polsce od czasów średniowiecznych ucierane były płatki róży na konfitur. Napary z rumianku są znanym środkiem przeciwbólowym czy uspokajającym. Napar lub syrop z lipy są powszechnie stosowane w celu rozgrzania podczas przeziębienia. Popularny jest także syrop z kwiatów bzu czarnego czy rokitnika, które stosuje się w celach wzmocnienia organizmu.
W przeszłości kwiaty stosowane były w ziołolecznictwie i ta funkcja sprawdza się do czasów obecnych. Kwiaty jadalne stosuje się głównie do poprawiania lub przywracania zdrowia, a walor smakowy czy wizualny jest przyjemnym dodatkiem.

Wartości odżywcze

Kwiaty jadalne posiadają bogate walory smakowe, dietetyczne oraz prozdrowotne. Trudno uwierzyć, że tak pozornie delikatnie wyglądające roślinny skrywają w sobie tyle właściwości odżywczych. Pewnym jest, że włączając je do codziennej diety można znacząco poprawić jakość zdrowia.

Jak wyżej wspomniano, o leczniczych właściwościach kwiatów wiedziały już prastare ludy. Działanie lecznicze niektórych gatunków kwiatów jadalnych jest częściowo związane z antyoksydacyjnymi właściwościami. Uważa się, że do związków o najsilniejszych właściwościach antyoksydacyjnych należą związki polifenoli. Badania z 2012 roku wykazują, że niektóre odmiany kwiatów posiadają większą ilość polifenoli w porównaniu z owocami. Wysoką zawartością szczególnie odznaczają się kwiaty nasturcji czy rumianku pospolitego.

Do najliczniejszej grupy przeciwutleniaczy, również występujących w kwiatach jadalnych, należą flawonoidy. Ich największą funkcją jest neutralizacja wolnych rodników. Ponadto hamują one aktywność enzymów biorących udział w tworzeniu rodników ponadtlenkowych oraz enzymów utleniających cholesterol LDL. Chronią DNA przed utlenieniem oraz czynnikami mutagennymi. Kolejną wartością kwiatów jadalnych jest wysoka zawartość apigeniny- substancji, która wspomaga powstawanie neuronów.

Inną grupą związków biologicznie czynnych, które występują w kwiatach, są karotenoidy. Karotenoidy jako grupa silnych antyoksydantów wspomaga system immunologiczny oraz działa przeciwnowotworowo. Dodatkowo zapobiega chorobom serca, oczu i skóry. Największą dawkę karotenoidów znaleźć można w nagietku, aksamitce oraz nasturcji większej.

Niektóre gatunki kwiatach jadalnych zawierają także dużo kwasu L-askorbinowego. W wybranych gatunkach kwiatowych i niektórych odmianach dyni zawartość witaminy C jest większa niż w owocach.

Obecnie, zwraca się również uwagę na zawartość  w kwiatach jadalnych związków wchodzących w skład olejków eterycznych. Przykładowo kadinen w kwiatach rumianku pospolitego, linalol w kwiatach lawendy. Coraz popularniejsze staje się wykorzystywanie olejków eterycznych nie tylko w celach aromaterapii, ale również w ziołolecznictwie.

Przykłady zastosowania kwiatów jadalnych w celach leczniczych

Stokrotka
pospolita
Herbata z kwiatów i listków łagodzi kaszel, zapalenie gardła oraz pomaga
przy atopowym zapaleniu skóry.
Wtarta w skórę łagodzi ból i swędzenie po ukąszeniu owadów.
Nasturcja Dzięki zawartym w niej olejkom eterycznym działa podobnie do penicyliny,
sprawdza się przy zapaleniu oskrzeli i zapaleniu dróg moczowych,
hamuje rozmnażanie się wirusów i bakterii, wzmacnia układ odpornościowy.
Mniszek
lekarski
Wspiera działanie wątroby, wspomaga trawienie, łagodzi bóle reumatyczne
i dobrze wpływa na problemy skórne
.
Nagietek Sprzyja gojeniu się ran. Łagodzi stany zapalne jamy ustnej.
Koniczyna
czerwona
Pomaga przy problemach trawiennych oraz przeziębieniach, łagodzi choroby
skóry. Stosowana jest przy łagodzeniu objawów menopauzy.
Kwiaty dyni
i cukinii
Zawierają witaminy z grupy B, witaminę C i PP oraz potas, wapń
i sterole roślinne
. Obniżają poziom cholesterolu, mają również działanie
odkwaszające i przyspieszają przemianę materii.
Kwiaty
lawendy
Łagodzi niestrawność i problemy trawienne. Ma działanie uspokajające
i tonizujące na układ nerwowy.
Malwa
– ciemne
kwiaty
Kwiaty bogate w bardzo rzadkie antocyjany – malwidyny, peonidyny
i delfinidyny – które znajdują się w kwiatach o ciemnych, prawie czarnych
płatkach. Zawierają również duże ilości substancji śluzowych,
a ponadto flawonoidy. Pomagają w łagodzeniu objawów menopauzy,
regulacji miesiączki, łagodzeniu kaszlu i chrypki.
Kwiaty ziół
rozmarynu,
oregano,
szałwii,
bazylii
Zachowują właściwości prozdrowotne liści zioła, ale mają łagodniejszy
smak.

O czym warto pamiętać jedząc kwiaty?

Wybieraj kwiaty, o których wiesz, że są bezpieczne do spożycia, najlepiej jeśli sama/sam je wyhodowałeś lub znasz ich pochodzenie.
Nie zbieraj i nie jedz przydrożnych kwiatów ani tych zebranych w publicznych parkach.
Do jedzenia użyj tylko płatki – usuń słupki i pręciki przed jedzeniem.
Jeśli cierpisz na alergie, stopniowo wprowadzaj jadalne kwiaty, ponieważ mogą zaostrzyć reakcje alergiczne.
Używaj oszczędnie kwiatów w twoich przepisach ze względu na reakcje pokarmowe, które mogą wystąpić przy zastosowaniu dużej ilości kwiatów, a także ze względu na ich właściwości smakowe.

Korzyści jedzenia kwiatów

Oprócz korzyści zdrowotnych, spożywanie kwiatów niesie za sobą inne zalety:

  • Jedzenie kwiatów jest pożyteczne nie tylko dla ludzi, ale również dla ekosystemu. Jedzenie kwiatów jak i innych roślin dziko rosnących pozwala zminimalizować tworzenie odpadów. Resztki posiłków trafiają na kompost, który rzucany jest na glebę.
  • Rolnicy zamiast wyrzucać „chwasty” mogliby je sprzedawać.
  • Posiłki są bardziej urozmaicone pod względem estetycznym, co sprzyja komponowaniu nowych dań.
  • Zminimalizowanie stosowania leków na bazie chemicznych składników.

Kwiaty, jako dodatek do pożywienia staje się coraz popularniejszy. Nic dziwnego, skoro wprowadzając je do naszego codziennego jadłospisu podnosimy wartość odżywczą oraz zdrowotną.

Aktualne terminy kursów

Piśmiennictwo
1. Greiner K., Superfood z ogrodów łąk i lasów, energia i zdrowie z natury, Warszawa 2017
2. Buhring U., Kwiaty w kuchni, Warszawa 2016
3. Wałejko A., Kwiaty jadalne- dekoracyjne i pełne wartości odżywczych, Zagadnienia aktualne poruszane przez młodych naukowców 2 Tom 1, Wydawca : Creativetive, Kraków 2015
4. Boutenko S., Dzika spiżarnia, czyli zbieractwo dla początkujących, Wydawnictwo vivante, Białystok 2016
5. medrodzinna.pl
6. bonavita.pl/lecznicza-moc-ziol-i-tajemnicza-substancja-apigenina
7. Stefaniak A., Grzeszczuk M., Charakterystyka wybranych gatunków roślin ozdobnych o kwiatach jadalnych, Annales UMSC (4), 2015

Małgorzata Słoniewicz
absolwentka gastronomii i dietetyki
Wyższa Szkoła Turystyki i Hotelarstwa w Gdańsku

Wartości odżywcze kwiatów jadalnych
5 (100%) 1 vote