„Trzęsienie ziemi w poradnictwie żywieniowym”

W styczniu 2013 roku na łamach The New England Journal of Medicine ukazał się artykuł Casazza i wsp. Pod tytułem „Mity, przesłanki i fakty na temat otyłości”. Autorzy powołując się na istniejące dowody naukowe, obalają utrwalone w społeczeństwie przekonania odnośnie przyczyn i leczenia otyłości. Bieżący artykuł jest próbą dyskusji z mitami zawartymi w przywołanej pracy.

Casazza i wsp poddają w wątpliwość stwierdzenie, że małe zmiany w spożyciu lub wydatkowaniu energii, w dłuższym okresie czasu mogą spowodować duże zmiany w masie ciała. Autorzy przywołują matematyczny model (reguła 3500kcal) mówiący, że każdej zmianie masy ciała o 0,45kg  towarzyszy deficyt lub spożycie dodatkowych 3500kcal. Następnie wyliczają, że osoba, która uzyska dzienny deficyt kaloryczny wynoszący 100kcal, w skutek codziennego marszu na dystansie 1,6km, schudnie 22,7kg w przeciągu pięciu lat. Powołując się na kolejnej nowsze dane – badacze dowodzą, iż rzeczywista utrata masy ciała może wynieść zaledwie. 4,5kg.

Niezależnie od sporu naukowego o wymiar redukcji masy ciała, będzie ona zawsze widoczna. Może nie być prawdą, że mała zmiana stylu życia powoduje duże zmiany w masie ciała. Jednak, zaliczenie tego stwierdzenia na poczet mitu, może skutkować pojawieniem się przeświadczenia, że wykonywanie małych aktywności z uwagi na swoją nieefektywność powinno być zarzucone. Co oczywiście nie jest prawda, gdyż każda metodologia wdrażania aktywności fizycznej wśród otyłych, zakłada konsekwentne wykonywanie ćwiczeń przez dłuższy okres czasu. Stopniowo przechodząc od aktywności prostej do tej bardziej złożonej.

Drugi mit odnosi się do wyznaczania celów utraty masy ciała. Autorzy zastanawiają się nad tym, czy cel powinien być realistyczny, ambitny bądź nierealny. Powołując się na wąską literaturę, dochodzą do wniosku, że cele oderwane od rzeczywistości sprzyjają redukcji masy ciała.

Abstrahując o koncepcji SMART GOALS, nie wydaje się, żeby ktoś na co dzień pracujący z osoba otyłą, obierał sobie za punkt honoru wprowadzanie klienta w błąd. Ponadto, narażał się na jego niezadowolenie, gdy tych niemożliwych rezultatów w planowanym czasie nie uda się osiągnąć. Trudniej, też jest zmotywować pacjenta do czegoś, w co on sam nie wierzy. [2]

Trzeci mit: gwałtowny spadek masy ciała jest związany ze słabszym długoterminowym efektem kuracji odchudzającej w porównaniu do powolnego i stopniowego „schodzenia z wagi”. Badacze powołując się na metaanalizę [3] stwierdzają, że nie wykazano doświadczalnie związku pomiędzy efektem końcowym kuracji (po 1 roku od zakończenia dietoterapii) i szybkością utraty masy ciała w czasie stosowania diety niskoenergetycznej, bądź bardzo nisko energetycznej (odpowiednio 1200kcal i 800kcal dziennie).

Ograniczeniem tej pracy jest kwalifikacja diety 1200kcal w poczet programu powodującego powolną i stopniową utratę masy ciała. Zastanawiające jest też, czy niezadowolenie ze stosowania tak restrykcyjnych programów żywieniowych nie przekłada się na niechęć do ponownego przejścia kuracji w przyszłości. W efekcie wyłączając możliwości interwencyjne, gdy ciężar ciała powróci do poziomu z przed kuracji.

Czwarty mit – gotowość do wdrożenia postępowania redukcyjnego jest istotnym czynnikiem sukcesu. Według badań przytoczonych przez Casazza i wsp ta teza nie znajduje potwierdzenia.

Jednak, jest wielce prawdopodobne, że osoba sprawnie zarządzająca procesem motywacji, będzie potrafiła przekuć początkowe wysokie zasoby psychiczne osoby otyłej w mierzalny efekt kuracji odchudzającej.

Być może problem nie tkwi w tym, że gotowość do zmian jest nieistotna, a tylko w tym, że badania, w protokołach nie obejmujące zarządzania motywacją, zwracają nieistotne dane.

Mit piąty: zajęcia z wychowania fizycznego w swojej obecnej formie pełnia istotną rolę w przeciwdziałaniu otyłości u dzieci. Według danych przytaczanych przez autorów dyskutowanego artykułu, nawet w szkołach o profilu sportowym, programy ruchowe były nieskuteczne w obniżeniu BMI, czy tez częstości i zapadalności na otyłość wśród dzieci [4].

Proces zmian masy ciała, zawsze związany jest z wydatkowaniem i konsumpcją energii. Lekcje wychowania fizycznego odnoszą się tylko i wyłącznie do generowania deficytu energetycznego i z definicji nie mogą być tak wydolne jak trójpłaszczyznowa interwencja dietetyczno-ruchowo-behawioralna. Jednakże, w zakresie wdrażania aktywności fizycznej pełnia swoja funkcję.

Mit szósty: aktywność ruchowa podczas stosunku płciowego prowadzi do spalenia 100-300 kcal na osobę. Zgodnie z tym co podają autorzy minuta zbliżenia to koszt zaledwie 3,5kcal. Dla porównania koszty energetyczne związane z oglądaniem telewizji  wynoszą w przybliżeniu 2,7 kcal/min.

Mit siódmy: spożywanie pokarmu matki chroni przed otyłością w wieku dorosłym.Jak podają autorzy na razie nie znaleziono dowodu na potwierdzenie tej tezy.

W większości przypadków dyskusja o tym czy coś jest mitem, czy udowodnioną prawdą naukową sprowadza się do rozważań nad EBM (medycyna oparta na dowodach naukowych) i EBP (praktyką opartą na dowodach). Spór pomiędzy nauką a praktyka trwa od lat. Będzie on tak długo aktywny, jak długo zdarzać się będą sytuacje, w których działania nie znajdujące potwierdzenia w silnych badaniach, wykażą skuteczność.  Zadaniem specjalistów nie jest ślepa ordynacja tego co zostało opublikowane na łamach poczytnych czasopism fachowych a dopasowywanie dorobku nauki i praktyki do pacjenta.

Mity w dietetyce – 5 największych

Piśmiennictwo

  1. Krista Casazza et all, Myths, Presumptions, and Facts about Obesity. N Engl J Med. 2013 Jan 31;368(5):446-54.
  2. Yemm, Graham (2013). Essential Guide to Leading Your Team : How to Set Goals, Measure Performance and Reward Talent. Pearson Education. pp. 37–39.
  3. Nackers LM, Ross KM, Perri MG. The association between rate of initial weight loss and long-term success in obesity treatment: does slow and steady win the race? Int J Behav Med. 2010;17:161–7.
  4. Dobbins M, De Corby K, Robeson P, Husson H, Tirilis D. School-based physical activity programs for promoting physical activity and fitness in children and adolescents aged 6–18. Cochrane Database Syst Rev. 2009;1:CD007651.

autor:
mgr Paweł Janus
fizjoterapeuta, dietetyk
absolwent Akademii Wychowania Fizycznego w Krakowie
absolwent Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie

„Trzęsienie ziemi w poradnictwie żywieniowym”
5 (100%) 1 vote