Terapeutyczny potencjał żywienia, czyli….

….. jakie produkty warto włączyć do diety, by na starość cieszyć się dobrym zdrowiem?

W obliczu starzenia się populacji, profilaktyka i opóźnianie rozwoju chorób związanych z wiekiem staje się nadrzędnym celem nauki i medycyny. W ostatnich latach opublikowano kilka niezwykle ciekawych badań z zakresu wykorzystania żywienia w zapobieganiu utraty funkcji fizjologicznych naszego organizmu w czasie. Choć pigułka młodości nadal pozostaje w sferze bajek, fundamentalnemu znaczeniu diety dla długowieczności nikt nie może zaprzeczyć. 

Czasy, kiedy pozwalaliśmy naturze i genom decydować o długości oraz jakości naszego życia minęły wraz z odkryciami takimi jak penicylina czy epigenetyka. Do 2050 roku aż 25% światowej populacji będzie miało więcej niż 65 lat. Kolejne badania potwierdzają, że funkcjonalne podejście do żywienia jest szczególnie ważne właśnie w obliczu tak złożonego procesu, jakim jest starzenie się organizmu. W żywności tkwi potencjał terapeutyczny. Może ona zapobiegać chronicznym stanom zapalnym i uszkodzeniom DNA. Potrafi przedłużyć młodość oraz poprawić komfort życia utrzymując prawidłowe funkcjonowanie komórek, zapobiegać nowotworom czy chorobom neurodegeneracyjnym. W codziennej diecie powinny znaleźć  się produkty, które ‘smakują’ naszemu mózgowi, jelitom i ich mieszkańcom oraz stanowią wsparcie układu odpornościowego. Bo to do nich należy pierwsze i ostatnie słowo w sprawie naszego zdrowia.

Dieta w chorobach jelit

Jak nakarmić mózg?

Chorobom neurodegeneracyjnymzwiązanym z wiekiem towarzyszą nie tylko problemy z poruszaniem czy pamięcią. Współwystępują one z apatią i zaburzeniami snu, poczuciem niepokoju i beznadziei. Pewne substancje fitoaktywne wykazują obiecujące właściwości w profilaktyce lub terapii tych, jak narazie, nieuleczalnych chorób. Warto uczynić je stałym elementem diety, w formie naturalnej lub w nieco bardziej skoncentrowanej – soku, ekstraktu lub suplementu.

Hipokamp to niewielka struktura w płacie skroniowym kory mózgu. Odpowiada za przenoszenie informacji z pamięci krótkotrwałej do długotrwałej, emocje oraz orientację. Uważa się, że zmiany w jego obrębie są jedną z przyczyn pogorszenia pamięci z wiekiem. Zarówno obraz rezonansu magnetycznego, jak i testy poznawcze potwierdziły, że dieta bogata we flawonole kakaowe dała poprawę funkcjonowania tego obszaru u osób starszych. Składniki kakao, oprócz bezsprzecznego potencjału przeciwutleniającego oraz poprawy przepływu krwi w mózgu, podejrzewa się o udział w stymulacji procesów regeneracyjnych w ośrodkowym układzie nerwowym. Podtrzymując funkcje komórek macierzystych oraz prekursorowych przeciwdziałają utracie neuronów oraz zrywaniu połączeń między nimi, czyli zjawiskom związanym ze starzeniem oraz chorobami neurodegeneracyjnymi.

Kofeina wykazuje działanie neuroprotekcyjne. Znaczne ilości tego alkaloidu stosowane w chorobie Parkinsona hamują nie tylko wczesne objawy ruchowe, jak w standardowej terapii farmakologicznej, ale również przeciwdziałają upośledzeniu funkcji węchowych, emocjonalnych i pamięciowych. Cennymi źródłami kofeiny jest nie tylko kawa, ale również guarana czy herbata.

Za niezwykłe właściwości zielonej herbaty odpowiada związek, również należący do flawonoidów – galusan epigallokatechiny, w skrócie EGCG. Dzięki swoim imponującym właściościom przeciwutleniającym (stukrotnie silniejszym niż witamina C) znacząco zmniejsza ryzyko rozwoju nowotworu.

Kurkumina (barwnik zawarty w kurkumie) reguluje wiele etapów cyklu komórkowego. Wiąże czynniki odpowiedzialne za odczyt DNA, naprawę i regenerację tkanek. Reguluje białka związane z apoptozą, czyli programowaną śmiercią komórki. Wszystkie te procesy leżą u podstaw starzenia oraz powstawiania nowotworów.

Trwają intensywne badania dwóch z polifenoli jagód pod kątem ich właściwości nootropowych oraz opóźniających starzenie układu nerwowego. Najbardziej znany, resweratrol, ma właściwości przeciwutleniające, przeciwzapalne, reguluje ciśnienie krwi. Jego hamujący wpływ na tworzenia przerzutów został potwierdzony w badaniach przedklinicznych. Problemem natomiast jest jego biodostępność. Kilkakrotnie lepszą przyswajalnością i porównywalnymi właściwościami może się pochwalić bliski krewny resweratrolu- pterostilben. Znacznie lepiej chroni przed utratą funkcji poznawczych oraz rozwojem choroby Alzheimera, wpływa korzystnie na pamięć i zdolność uczenia się (badanie na gryzoniach).

Sulforofan występuje w warzywach kapustnych z rodziny krzyżowych. Największe jego stężenie obserwuje się w brokułach, a zwłaszcza ich kiełkach. Związek znalazł już swoje miejsce w profilaktyce nowotworowej, regulacji poziomu cholesterolu czy wspieraniu detoksykacji. U modeli zwierzęcych hamuje agregację amyloidu beta, białka leżącego u podłoża choroby Alzheimera. Aby sulforofan wykazywał właściwości ochronne, konieczne jest jego przejście przez barierę krew-mózg i kumulacja w neuronach. Obecnie trwają badania nad wydajnością tego procesu.

Co lubią nasze jelita?

Bakterie jelitowe okazały się na tyle znaczące dla ludzkiego zdrowia i procesów metabolicznych, że nazwano je nowym organem, a ich geny włączono do naszego genomu. Od trzeciego roku życia, kiedy burzliwa kolonizacja jelit przez bakterie zostaje zakończona, skład mikrobiomu pozostaje względnie stały.. Dopiero procesy fizjologiczne związane ze starzeniem powodują niekorzystne zmiany w społeczności jelit. Prowadzi to do chronicznych stanów zapalnych, a w następnie do chorób i zaburzeń metabolicznych takich jak: otyłość, cukrzyca, miażdżyca, alergie, czy choroby zapalne jelit. Głównym modulatorem flory bakteryjnej, obok genetyki, geografii, wcześniejszych ekspozycji na bakterie czy antybiotykoterapii, jest dieta.

W badaniach klinicznych potwierdzono, że dieta bogata w prebiotyki oraz probiotykiopóźnia rozwój chorób związanych z wiekiem. Choć zależność dieta-mikroby-żywiciel zostały tylko częściowo poznane, w jadłospisie powinny znaleźć się nie tylko pokarmy fermentowane czy preparaty probiotyczne, ale przede wszystkim znaczne ilości pokarmu roślinnego, który jest najlepszym paliwem dla mikroflory.

Dieta bogata w błonnik powoduje wzrost liczebności bakterii produkujących krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe- SCFA. Ich najlepiej poznany przedstawiciel – maślan – stymuluje układ odpornościowy, wpływając na epigenetyczne modyfikacje makrofagów. Ogranicza wydzielanie czynników zapalnych oraz przepuszczalność błony śluzowej dla szkodliwych makrocząstek, wzmacniając barierę jelitową.

SCFA hamują postęp miażdżycy, rozwój insulinooporności i cukrzycy. Zapobiegają infekcjom i zapaleniom różnych narządów, w tym mózgu i jelit. Modelem zwierzęcym o bardzo zbliżonej mikroflorze do ludzkiej są myszy. Maślan sodu okazał się  znacząco poprawiać pamięć u myszy z chorobą Alzheimera. Stymulował też śmierć komórek nowotworowych w jelicie grubym.

Terapeutyczny potencjał żywienia – podsumowanie

W doborze codziennego jadłospisu warto pamiętać o kilku wspomnianych produktach. Niektóre ich właściwości potwierdzono badaniami klinicznymi, inne są narazie jedynie przypuszczeniem powstałym na bazie obserwacji. Niemniej jednak w wielu zwyczajnych produktach drzemie ogromny potencjał długowieczności. Szkoda byłoby go nie wykorzystać, godząc się z pokorą by starość i choroba stanowiły nierozłączny duet.

Piśmiennictwo

  1. Troen B. “The biology of aging.” Mt Sinai J Med. 2003;70(1):3-22.
  2. Imahori K. “How I understand aging”. Nutr Rev 1992;50(12):351-2
  3. Poulose SM, Thangthaeng N, Miller MG, Shukitt-Hale B. “Effects of pterostilbene and resveratrol on brain and behavior.” Neurochem Int 2015;89:227–33.
  4. Steindler DA,Reynolds BA“Perspective: Neuroregenerative Nutrition.”Adv Nutr. 2017 Jul 14;8(4):546-557.
  5. Brickman AM, Khan UA, Provenzano FA, Yeung LK, Suzuki W, Schroeter H, Wall M, Sloan RP,Small SA. “Enhancing dentate gyrus function with dietary flavanols improves cognition in older adults.” Nat Neurosci 2014;17:1798–803.
  6. Coras R, Siebzehnrubl FA, Pauli E, Huttner HB, Njunting M, Kobow K, Villmann C, Hahnen E, Neuhuber W, Weigel D, et al. “Low proliferation and differentiation capacities of adult hippocampal stem cells correlate with memory dysfunction in humans.” Brain 2010;133: 3359–72.
  7. Manish Kumar, Parizad Babaei, Boyang Ji and Jens Nielsen. “Human gut microbiota and healthy aging: Recent developments and future prospective” Nutrition and Healthy Aging 4 (2016) 3–16 3.
  8. Brickman AM, Khan UA, Provenzano FA, Yeung LK, Suzuki W, Schroeter H, Wall M, Sloan RP, Small SA. “Enhancing dentate gyrus function with dietary flavanols improves cognition in older adults.” Nat Neurosci. 2014 Dec;17(12):1798-803.
  9. Shehzad A, Lee J, Lee YS. “Curcumin in various cancers.”Biofactors. 2013 Jan-Feb;39(1):56-68.
  10. Shehzad A1, Rehman G, Lee YS. “Curcumin in inflammatory diseases.” Biofactors. 2013 Jan-Feb;39(1):69-77.
  11. Shukitt-Hale B. “Blueberries and neuronal aging.” Gerontology. 2012;58(6):518-23. doi: 10.1159/000341101. Epub 2012 Aug 16.
  12. Hukitt-Hale B, Bielinski DF, Lau FC, Willis LM, Carey AN, Joseph JA. “The beneficial effects of berries on cognition, motor behaviour and neuronal function in ageing.” Br J Nutr 2015;114:1542–9.
  13. Britton E, McLaughlin JT.” Ageing and the gut.” Proc Nutr Soc. 2013;72(1):173-7.
  14. Claesson MJ, Jeffery IB, Conde S, Power SE, O’Connor EM, Cusack S, et al. “Gut microbiota composition correlates with diet and health in the elderly.” Nature [Internet]. 2012;488(7410):178-84.
  15. Keenan MJ, Marco ML, Ingram DK, Martin RJ. “Improving healthspan via changes in gut microbiota and fermentation. Age (Omaha).” 2015;37(5):98.
  16. Sonnenburg ED, Sonnenburg JL. “Starving our microbial self: The deleterious consequences of a diet deficient in microbiota-accessible carbohydrates.” Cell Metab. Elsevier Inc.; 2014;20(5):779-86.
  17. Hill C, Guarner F, Reid G, Gibson GR, Merenstein DJ, Pot B, et al. “Expert consensus document: The Interna- tional Scientific Association for Probiotics and Prebiotics consensus statement on the scope and appropriate use of the term probiotic.” Nat Rev Gastroenterol Hepa- tol. 2014;11(August 2014):9.
  18. Schiffrin EJ, Thomas DR, Kumar VB, Brown C, Hager C, Vant Hof MA, et al. “Systemic inflammatory markers in older persons: The effect of oral nutritional supple- mentation with prebiotics.” J Nutr Heal Aging [Internet]. 2007;11(6):475-9.
  19. Tremaroli V, Ba ̈ckhed F. “Functional interactions between the gut microbiota and host metabolism. “Nature. 2012; 489(7415):242-9.
  20. Reolon GK, Maurmann N, Werenicz A, Garcia VA, Schröder N, Wood MA, et al. “Posttraining systemic administration of the histone deacetylase inhibitor sodium butyrate ameliorates aging-related memory decline in rats.” Behav Brain Res. Elsevier B.V.; 2011;221(1):329-32.
  21. Govindarajan N, Agis-Balboa RC, Walter J, Sananbenesi F, Fischer A. “Sodium butyrate improves memory function in an alzheimer’s disease mouse model when administered at an advanced stage of disease progression.” J Alzheimer’s Dis. 2011;26(1):187-97.
  22. Yoshimoto S, Loo TM, Atarashi K, Kanda H, Sato S, Oyadomari S, et al. Obesity-induced gut microbialmetabolite promotes liver cancer through senescence secretome. Nature [Internet]. Nature Publishing Group; 2013;499(7456):97-101.

 

Aleksandra van den Born
mgr biotechnologii
Uniwersytet Wrocławski

Terapeutyczny potencjał żywienia, czyli….
5 (100%) 2 votes