Spirulina – właściwości zdrowotne i zastosowanie w diecie

Rynek ze zdrową żywnością obfituje z dnia na dzień w coraz to nowsze środki spożywcze. Od niedawna obserwuje się coraz szersze zainteresowanie algami morskimi i produkowanymi z nich nowymi prozdrowotnymi „substancjami” w tym – spiruliny. Kojarzona z suplementami diety spirulina, to ciemno zielony proszek przygotowany na bazie cyjanobakterii stosowany od dawna w Azji, a w ostatnim okresie w Europie i Ameryce.

Spirulina była znana i stosowana w medycynie ludowej już w starożytności. Obecnie budzi coraz szersze zainteresowanie wielu ośrodków naukowych – opublikowano już około 2300 prac naukowych na jej temat.

W popularnym rozumieniu spirulina to rynkowa nazwa drobno sproszkowanych mikroalg sprzedawanych obecnie w formie tabletek lub proszku. Z niehandlowego punktu widzenia, spirulina  jest glonem (Spirulina platensis syn. Arthrospira platensis) występującym najczęściej w słodkowodnych wodach w różnych warunkach środowiskowych m.in. piasku, glebie, jeziorach, bagnach. 

Produkcję masową spiruliny do celów komercyjnych rozpoczęła w latach 70-tych ubiegłego wieku meksykańska firma Sosa Texcoco Co. Obecnie szacuje się jej produkcje na ponad 3 tyś. ton suchej masy, w tym głównie na potrzebę firma farmaceutycznych do produkcji suplementów diety.

Spirulina – wartość odżywcza i właściwości zdrowotne

Popularność spiruliny nie powinna być zaskoczeniem. Od wielu lat obserwuje się wśród konsumentów coraz większe zainteresowanie żywnością prozdrowotną. Również i w tym przypadku spotykamy się z zaczątkami nowego trendu na żywność z mikroalgami i suplementami diety z glonami. Analiza danych naukowych na temat zawartych w spirulinie składników bioaktywnych jest dość obiecująca.

Wartość odżywcza spiruliny opiera się przede wszystkim na wysokiej zawartości protein szacowanej na około 60-70% suchej masy. Białko to nie zawiera aminokwasów w tak dobrych proporcjach jak białko zwierzęce, natomiast stanowi na pewno lepsze źródło aminokwasów, niż większość białek roślinnych. Oznacza to, że suplementy diety zawierające spiruline mogą stanowić doskonałe uzupełnienie diety dla osób ograniczających spożycie produktów mięsnych i białka mlecznego np. wegetarian. Mogą również stanowić alternatywne źródło peptydów dla osób nietolerujących białka z innych produktów wysokoproteinowych.

Suplementy diety ze spiruliną są doskonałym naturalnych źródłem wielu witamin i składników mineralnych. Preparaty te w skuteczny sposób uzupełniają niedobory witaminy A. W spirulinie witamina ta jest zawarta przede wszystkim w formie prekursora, czyli β-karotenu (w ilości 700-1700 mg/kg). Przyjmowanie witaminy A w tej formie zapobiega hiperwitaminozie, której ryzyko obserwowane jest w przypadku preparatów zawierających retinol. Na szczególną uwagę zasługuje również pochodzące z spiruliny żelazo, które dwukrotnie lepiej przyswaja się niż z produktów zwierzęcych. Wynika to z struktury porfirynowej fikocyjanin zawartych w komórkach glonu, zdolnej do tworzenia kompleksów z żelazem. Ponadto spirulina bogata jest w witaminy: B1, B2, B3, B6, B12, prowitaminy D i E oraz składniki mineralne: magnez, potas, fosfor, miedź, chrom, mangan, selen, sód i cynk.

Zawartość tłuszczu w spirulinie jest bardzo różna – może zawierać się w granicach od 1,5% do 12%. Najwyższe jej ilości stanowią kwasy γ-linolenowy (GLA), czyli kwasy tłuszczowe występujące naturalnie w mleku kobiecym, nasionach wiesiołka i czarnej porzeczki. Szacuje się, że ten kwas tłuszczowy stanowi 10-12% (niektóre publikacje podają nawet 30%) wszystkich kwasów tłuszczowych zawartych w glonie. Oznacza to, że spirulina jest najbogatszym, znanym obecnie źródłem GLA w diecie człowieka. Obecnie prowadzone badania naukowe sugerują skuteczne działanie kwasu γ-linolenowego w zapobieganiu i wspomaganiu leczenia wielu chorób m.in.: atopowego zapalenia skóry, cukrzycy, chorób układu krwionośnego, nowotworów i reumatoidalnego zapalenia stawów (RZS).

Nietypową grupą związków wyróżniającą preparaty z spiruliną, z pośród innych suplementów diety to zawarte w nich związki fenolowe oraz barwniki. Oprócz wspomnianego wcześniej β-karotenu glon ten zawiera także r-fikocyjaniny, c-fikocyjaniny i allofikocyjaniny stanowiące obiekt badań wielu ośrodków naukowych. Obiecujące badania na temat wpływu tych barwników na profilaktykę i leczenie nowotworów dają szanse wykorzystania ich w terapii przeciwnowotworowej.

Tabela. Składniki zawarte w spirulinie i ich wpływ na organizm

składniki zawarte w spirulinie

wpływ na organizm

Białko

wysoka wartość odżywcza wykorzystana w leczeniu niedożywienia

Fenyloalanina

hamowanie odczucia głodu

γ-linolenowy kwas tłuszczowy

stymulacja odporności

β-karoten

uzupełnienie witaminy A, ochrona antyoksydacyjna organizmu

Witamina B12

niezbędna do prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego

Witamina E

ochrona antyoksydacyjna organizmu

Fikocyjanina

obniżenie glikemii po posiłkowej, obniżenie trójglicerydów w surowicy krwi

C-fikocyjanina, R-fikocyjanina, allofikocyjanina

hamowanie wzrostu komórek nowotworowych

Fikoerytryna, fikocyjanina, chlorofil

ochrona przed promieniami UV

Wapń

obniżenie poziomu cholesterolu, zapobieganie osteopenii i osteoporozy

Jod

pozytywny wpływ na niedoczynność tarczycy

Źródło: Zdrojewicz Z. Idzior A. Spirulina i błonnik witalny a leczenie otyłości. Med Rodz 1(18): 18-22

Oprócz zawartych w glonie podstawowych składników pokarmowych tj. białek i tłuszczy – spirulina zawiera również węglowodany, wśród których wartych uwagi są glukozamina i glikogen. Jeden z sacharydów – spirulinian wapnia posiada właściwości przeciwwirusowe. Środowiska naukowe pragną wykorzystać tę właściwość w leczeniu wielu niebezpiecznych chorób zakaźnych m.in. AIDS.

O bogatym składzie odżywczym spiruliny może świadczyć fakt, że zarówno NASA (Narodowa Agencja Aeronautyki i Przestrzeni Kosmicznej), jak i Europejska Agencja Kosmiczna (ESA), oficjalnie rekomendują spirulinę jako pokarm dla astronautów podczas długoterminowych misji kosmicznych.

 

Potencjalne działanie lecznicze i prozdrowotne spiruliny

Analizy wartości odżywczej spiruliny opisywane przez środowiska naukowe oparte są często na wynikach badań przeprowadzanych w różnych regionach świata. Najwięcej publikacji naukowych na temat spiruliny powstało w Chinach, Stanach Zjednoczonych i Brazylii. Bagaż dotychczasowej wiedzy na temat walorów odżywczych i zdrowotnych algi pozwala oszacować jej potencjalne działanie prozdrowotne.

Szereg prac naukowych potwierdziło pozytywny wpływ mikroalg na ludzki organizm. Szczególne zainteresowanie budzi, zastosowanie spiruliny w medycynie – jako składnika terapii w leczeniu wielu schorzeń. Badane właściwości algi mają szanse być wykorzystane w leczeniu chorób cywilizacyjnych m.in. chorób metabolicznych i układu krążenia. Spirulina wywiera korzystny wpływ na układ krwionośny wielokierunkowo. Wynika badań przeprowadzone na szczurach poddanych diecie  wysokotłuszczowej sugerują o pozytywnym działaniu spiruliny na frakcje cholesterolu krwi. Wnioski z badań są jednoznaczne – cyjnaobakterie przyjmowane z dietą obniżają cholesterol LDL z jednoczesnym wzrostem cholesterolu HDL w surowicy krwi. Ponadto spirulina wpływa bezpośrednio na śródbłonek naczyń krwionośnych – syntetyzuje i uwalnia do krwiobiegu endogenne związki (np. tlenek azotu) doprowadzając do rozszerzenia naczyń krwionośnych. Jednocześnie wpływa pośrednio na obniżenie ciśnienia krwi, poprzez zmniejszenie produkcji związków odpowiedzialnych za skurz naczyń.

Od niedawna wielką sławę spirulina zyskała jako preparat na odchudzanie. Glon ten w swojej budowie zawiera komplet, naturalnych, łatwo przyswajalnych składników odżywczych, które mogą stanowić dobre źródło dla osób na diecie redukcyjnej. Nie ma jednak bezpośredniego wpływu na spadek zbędnej masy ciała. Uważa się, że zawarta w spirulinie – fenyloalanina, oddziałuje na ośrodki w mózgu, które odpowiadają za zmniejszenie napadów głodu. Niemniej jednak samo stosowanie suplementów z mikroalgami, bez odpowiedniej diety i zmiany stylu życia nie przyniesie oczekiwanych efektów. Biorąc jednak pod uwagę fakt, iż u osób z nadmierną masą ciała niezmiernie często występują zaburzenia współtowarzyszące nadwadze i otyłości, na które pozytywny wpływ może mieć spirulina, warto pomyśleć o udziale preparatów z spiruliną w żywieniu. Jednym z parametrów zdrowotnych ulegających potencjalnej poprawie u osób stosujących algi jest cukier we krwi. Obecnie szacuje się, pozytywny udział spiruliny na redukcję glukozy we krwi u diabetyków. Do tej pory jednak nie została przeprowadzona wystarczająca ilość badań wstępnych na ten temat. Istnieje potrzeba poszerzenia prac badawczych dla potwierdzenia tego poglądu.

Algi z powodzeniem mogą być stosowane również w profilaktyce wielu chorób niezakaźnych i zakaźnych. Uważa się, że spirulina może być świetnym środkiem wzmacniającym odporność, poprzez zwiększenie aktywności immunologicznej komórek odpornościowych – w szczególności, komórek NK stanowiących pierwszą linie obrony przed patogenem. Wykazano, że na poziomie komórkowym cyjanobakterie przyjmowane z dietą ułatwiają produkcję przeciwciał i zwiększają aktywność makrofagów i limfocytów. Może to stymulować układ immunologiczny do szybszej i skuteczniejszej odpowiedzi odpornościowej w przypadku infekcji patogenami. W tym ujęciu spirulina zmniejsza ryzyku zachorowania m.in. na świnkę, odrę i grypę. 

Warto wspomnieć o potencjale antyoksydacyjnym spiruliny. Zawarte w niej frakcje fikocyjanin z selenem (Se-PC) mają silne działanie przeciwutleniające. Przyjmowanie spiruliny z dietą chroni organizm przed wolnymi rodnikami i reaktywnymi formami tlenu. Właściwość ta może zostać wykorzystana nie tylko w profilaktyce chorób cywilizacyjnych, ale również w opóźnieniu występowania zaburzeń neurodegradacyjnych w tym w chorobie Parkinsona. Przeprowadzone badania, udowodniły że zawarte w spirulinie antyoksydanty mogą zapobiec śmierci komórkowej neuronów.

Bezpieczeństwo stosowania spiruliny – czy istnieją zagrożenia?

Charakteryzująca się szeregiem korzystnych właściwości, bogactwem związków bioaktywnie czynnych i atrakcyjną wartością odżywczą spirulina nie jest obecnie powszechnie znana i rutynowo stosowana. Istnieją silne podstawy naukowe, świadczące o tym, że mikroalgi przyjmowane z dietą przeciwdziałają chorobom, łagodzą objawy chorób związanych z układem sercowo-nmaczyniowym, gospodarką lipidową, nowotworami i wielu innych schorzeń. Środki zawierające spirulinę wydają się nie wywierać skutków ubocznych przy regularnym stosowaniu, należy jednak być ostrożnym i dobrze sprawdzić pochodzenie kupowanego produktu. Warto pamiętać, że to od produkcji, dystrybucji i przechowywania zależy czy w danym suplemencie nie występują szkodliwe zanieczyszczenia np. metale ciężkie czy patogenne mikroorganizmy.

Decydując się na przyjmowanie suplementów z spiruliną, należy zdawać sobie sprawę, iż jest to preparat ziołowy naturalnego pochodzenia, którego stosowanie nie zostało uregulowane przez Federalną Agencję Leków i Żywności. Stosowanie takich środków powinno być zatem poprzedzone dokładnym zapoznaniem się z ulotką dołączoną do opakowania.

Pomimo, iż produkt uznaje się za bezpieczny – zanotowano rzadkie przypadki reakcji alergicznych po zastosowaniu tego specyfiku oraz pewnego rodzaju reakcje niepożądane przy przyjęciu dawki większej niż 1 gram dziennie. Dotyczyło to bardzo niewielkiej ilość osób nadwrażliwych. Najczęstszymi dolegliwościami odczuwanymi przez nich były: bóle głowy, zaczerwienienie twarzy, nadmierna potliwość, bóle mięśni i trudności w koncentracji.

Zaznaczyć warto, iż nie przeprowadzono badań dotyczących przyjmowania preparatów u osób poniżej 18 roku życia oraz u kobiet w ciąży, co może wiązać się z większym ryzykiem wystąpienia negatywnych, niepoznanych dotąd reakcji organizmu.

Piśmiennictwo
1. Fenert B. Zarzycki P. K. Charakterystyka wybranych właściowści leczniczych cyjanobakterii z rodzaju Arthospira. Bromat. Chem. Toksykol. – XLVIII, 2015, 2, str 223-228
2. Klasik S. Burczyk J. Spirulina platensis mikroskopijny organizm – możliwości praktycznego zastosowania. Farm. Przegl. Nauk. 2009,7,12-15
3. Pielesz A. Algi i Alginiany – leczenie, zdrowie, uroda. 2010
4. Białek M. Rutkowska J. Znaczenie kwasu γ-linolenowego w profilaktyce i terapii Postepy Hig Med Dosw (online), 2015; 69: 892-904 e-ISSN 1732-2693
5. Zdrojewicz Z. Idzior A. Spirulina i błonnik witalny a leczenie otyłości. Med Rodz 1(18): 18-22

autor
mgr dietetyki Jakub Bukowski
absolwent Uniwersytetu Medycznego w Łodzi

Spirulina – właściwości zdrowotne i zastosowanie w diecie
3.7 (74.89%) 47 votes