Słodzik Stewia – czy naturalny znaczy zdrowy?

Nadmierne spożywanie cukru może być przyczyną wielu schorzeń, dlatego w ostatnim czasie dużym zainteresowaniem cieszą się alternatywne zamienniki sacharozy o niskiej kaloryczności, a równocześnie o podobnych walorach smakowych. Na rynku większość preparatów produkowanych jest syntetycznie, co wiąże się z niekorzystnymi wrażeniami smakowymi wśród konsumentów, a także występowaniem wielu skutków ubocznych. W związku z tym coraz większą popularność zyskuje wykorzystanie naturalnych związków słodzących, na bazie których produkowane są naturalne słodziki. Warto zastanowić się jednak czy wszystko, co naturalne zawsze znaczy zdrowe?

Jednym z najbardziej popularnych w ostatnich latach słodzików jest stewia. Stevia rebaudiana Bertoni to roślina pochodząca z Ameryki Południowej. Uprawiana jest w wielu częściach świata, ale największe jej plantacje znajdują się w Japonii, Chinach oraz Tajlandii. Dzięki szczególnym właściwościom wykorzystywana jest tam od setek lat jako naturalny słodzik i lekarstwo [1]. Stewię stosuje się m.in. do produkcji lodów, słodyczy, jogurtów czy gum do żucia. Do największego grona konsumentów tego słodziku należą Japończycy – w Japonii jego spożycie szacuje się na kilka tysięcy ton rocznie [2].

Pomimo, iż popyt na tą roślinę wzrasta, opisywane właściwości prozdrowotne nie zostały jednoznacznie udowodnione, co stwarza konieczność jej dalszego poznania. Środek ten budzi wiele kontrowersji, jeśli chodzi o bezpieczeństwo stosowania. Badania przeprowadzone przez Komitet Naukowy ds. Żywności (Scientific Committee for Food- SCF) w latach: 1984, 1988 i 1999, wykazały, że stewiol zawarty w stewii jest związkiem o właściwościach genotoksycznych i nie może on być stosowany jako środek spożywczy [5]. Powtórne testy toksykologiczne przeprowadzone w latach 2000-2009 dowiodły, że glikozydy stewiolowe nie są genotoksyczne i rakotwórcze, nie wpływają również negatywnie na reprodukcję i rozwój [5]. W 2010r. przepisy regulowane przez Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (European Food Safety Authority- EFSA) określiły wielkość dopuszczalnej, dziennej dawki spożycia ADI (Acceptable Daily Intake) glikozydów stewiolowych gwarantującej bezpieczeństwo ich stosowania (4 mg/kg m.c.). W 2011r. wydano rozporządzenie, na mocy którego dopuszczono te związki do stosowania w 31 kategoriach żywności, w tym w napojach, słodyczach i  gumach do żucia [1].

Do najważniejszych składników zawartych w stewii należą wyżej wymienione glikozydy stewiolowe, które odpowiadają za jej słodki smak. Są one ok. 300 razy słodsze od sacharozy a jednocześnie są niskokaloryczne, gdyż nie są wchłaniane w przewodzie pokarmowym [3]. Do związków tych należą: stewiozyd, rebaudiozyd A, rebaudiozyd C oraz dulkozyd A, dzięki którym Stevia rebaudiana posiada szereg właściwości prozdrowotnych [2].

Pośród nich można wymienić przede wszystkim działanie hipoglikemiczne. Stewiozydy regulują poziom glukozy we krwi, dzięki czemu mogą być bezpiecznie stosowane przez osoby chore na cukrzyce i fenyloketonurię [4]. Pozytywne działanie zaobserwowano również u ludzi chorych na nadciśnienie tętnicze, gdzie stewiozyd znacząco wpływał na obniżenie ciśnienia. Kolejnymi, bardzo ważnymi właściwościami są właściwości przeciwpróchnicze. Stewia nie powoduje rozwoju próchnicy i nie niszczy zębów tak jak biały cukier. Działanie antybakteryjne korzystnie wpływa na dziąsła oraz hamuje wzrost płytki nazębnej, a także sprzyja leczeniu skaleczeń, trudno gojących się ran lub oparzeń. Ze względu na obecność wielu mikroelementów, takich jak selen, cynk i witamina C, pomaga w stanach infekcji i przeziębieniach [1].

W wyborze odpowiedniego dla nas słodziku warto zapoznać się z etykietami, bowiem wielu producentów miesza czysty słodzik z wypełniaczem nadającym objętości (np. maltodekstryna), co równocześnie podnosi wartość energetyczną produktu. Wykorzystywane wypełniacze pełnią róźne role w składzie słodzika.

Dobrym wypełniaczem może być erytrol, który nie wnosi dodatkowych kalorii do słodzika jednocześnie niwelując gorzki posmak pochodzący ze stewii. Dlatego przed zakupem warto porównać składy różnych produktów w celu wyboru najlepszego produktu odpowiadającemu naszym potrzebom [6].

W obliczu narastającej epidemii otyłości i cukrzycy wśród dorosłych i dzieci, słodzik Stevia stanowi bardzo poważną alternatywę wobec białego cukru. Szereg właściwości, jakie wykazuje, daje nadzieję na to, że może się on przyczynić do poprawy zdrowia wielu ludzi i tym samym w kolejnych latach środek ten może zastąpić, uważaną za bardzo szkodliwą, sacharozę. Należy jednak pamiętać, że stewia w dalszym ciągu budzi wiele kontrowersji. Konsumenci potrzebują rzetelnych informacji na temat bezpieczeństwa stosowania tego słodziku, dlatego nadal istnieje potrzeba prowadzenia dalszych badań nad potwierdzeniem jej prozdrowotnych właściwości.

 

Piśmiennictwo
1. Gęsiński K., Majcherczak E., Gozdecka G.: Stewia (Stevia rebaudiana Bertoni) jako źródło wybranych mikroelementów. Inż. Ap. Chem. 2013, 52, 2, 74-75.
2. Bugaj B., Leszczyńska T., Pysz M., Kopeć A., Pacholarz J., Pysz-Izdebska K.: Charakterystyka i prozdrowotne właściwości Stevia rebaudiana Bertoni. ŻYWNOŚÄ†. Nauka. Technologia. Jakość, 2013, 3 (88), 27 – 38.
3. Brusick, D., 2008. A critical review of the genetic toxicity of steviol and steviol glycosides. Food Chem Toxicol. 46, nr 7, 83-91.
4. Carakostas M.C., Curry L.L., Boileau A.C., Brusick D.J., 2008.Overview: the history, technical function and safety of rebaudioside A, a naturally occurring steviol glycoside, for use in food and beverages. Food Chem Toxicol. 46, nr 7,1-10.
5. European Food Safety Authority: Scientific opinion on the safety of steviol glycosides for the proposed uses as a food additive. EFSA J., 2010, 8 (4), 1537.
6. http://food-forum.pl/stewia-naturalna-slodycz-czy-kolejna-bajka-dla-naiwnych/

autor:
Aleksandra Nowak
biolog
absolwentka Uniwersytetu Gdańskiego

Słodzik Stewia – czy naturalny znaczy zdrowy?
4.7 (93.33%) 3 votes