Składniki mineralne a choroby serca

Choroby układu krążenia są wciąż główną przyczyną zgonów w Polsce. W znacznej mierze można im zapobiec dzięki właściwemu odżywianiu. Jednym z elementów zmniejszających ryzyko wystąpienia tych chorób jest odpowiednie stężenie magnezu, fosforu i wapnia w surowicy krwi.

Magnez jest, obok potasu, jednym z najważniejszych kationów wewnątrzkomórkowych. Aktywuje około 300 enzymów, odpowiadających m.in. za metabolizm węglowodanów i tłuszczów. Bierze udział w procesach syntezy i rozpadu związków wysokoenergetycznych, głównie ATP, a zatem warunkuje dostarczanie energii do pracy narządów. Jest niezbędny do biosyntezy i utrzymania struktury kwasów nukleinowych (DNA i RNA) oraz chromosomów.

Magnez stabilizuje błony komórkowe.Jeśli go brakuje, zwiększa się ich przepuszczalność, co skutkuje gromadzeniem się sodu i wapnia, a utratą potasu z komórek. Ma to poważne konsekwencje w zmianach przewodnictwa nerwowego i kurczliwości mięśni. Następstwem może być arytmia, przyspieszona czynność serca, zwiększenie wrażliwości na niedotlenienie i niedokrwienie, jak również wzrost ciśnienia tętniczego krwi.

Fosfor jest składnikiem kości, a także fosfolipidów błon komórkowych, lipoprotein, nukleotydów i kwasów nukleinowych. Podobnie jak magnez, aktywuje wiele enzymów niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Jednak w przeciwieństwie do magnezu, jego spożycie w Polsce jest zbyt duże i zazwyczaj przekracza zalecenia norm żywieniowych. Podwyższone stężenie fosforu w osoczu (hiperfosfatemia) upośledza wchłanianie wapnia, a także zmniejsza syntezę związków wysokoenergetycznych i utrudnia oddawanie tlenu tkankom. Może powodować zwapnienie naczyń krwionośnych, zwłóknienie mięśnia sercowego i przerost lewej komory serca. Znaczne ilości fosforu zawierają wędliny, sery topione, zupy i desery w proszku, gotowe płatki śniadaniowe i napoje typu cola.

Wapń pełni funkcję budulcową (wchodzi w skład kości), ale również jest aktywatorem wielu enzymów i uczestniczy w krzepnięciu krwi, inicjując przekształcanie protrombiny w trombinę i stabilizując powstały skrzep. Wahania w stężeniu wapnia mogą działać jako swoisty sygnał wewnątrzkomórkowy, zapoczątkowując takie procesy jak skurcz mięśni, wydzielanie pewnych substancji oraz poruszanie się i podziały komórek. Hiperkalcemia (nadmiar wapnia) może sprzyjać występowaniu chorób sercowo-naczyniowych i procesom miażdżycowym poprzez kalcyfikację naczyń krwionośnych i zwiększanie krzepliwości krwi.

Wykazano, że zbyt niskie stężenie magnezu, a zbyt wysokie fosforu i wapnia w surowicy krwi zwiększa ryzyko chorób sercowo-naczyniowych, m.in. niewydolności serca. Badania epidemiologiczne dowodzą, że na terenach, gdzie woda jest twarda (a więc zawiera więcej magnezu) rzadziej występuje miażdżyca. Biorąc te czynniki pod uwagę można stwierdzić, że wskazana jest dieta dostarczająca odpowiednich ilości magnezu, a minimalizująca spożycie fosforu. Pamiętać należy też o tym, że wszelkie suplementy nie są obojętne dla zdrowia i zawsze trzeba się zastanowić, czy ich przyjmowanie na pewno jest w danym przypadku wskazane.

Piśmiennictwo
1. Gawęcki J (red.), Żywienie człowieka. Podstawy nauki o żywieniu, wyd. PWN, Warszawa 2010.
2. Lutsey PL, Alonso A, Michos ED, Loehr LR et al., Serum magnesium, phosphorus, and calcium are associated with risk of incident heart failure: the Atherosclerosis Risk in Communities (ARIC) Study, Am J Clin Nutr 2014;100:756–64.

autor:
Agata Jagielska
dietetyk
absolwentka Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego

Składniki mineralne a choroby serca
5 (100%) 1 vote