Skarby przepękli – witamina A nie z marchewki

Przepękla indochińska (Momordica cochinchinensis), szerzej znana pod nazwą GAC, jest rośliną z rodziny dyniowatych występujących w krajach Azji południowej i wschodniej. Owoce przepękli są przykładem połączenia tradycji z nauką, gdzie uznane przez pokolenia zastosowania da się potwierdzić w laboratorium. 

GAC jest prawdziwym rekordzistą, jeśli chodzi o zawartość likopenu. Prawie 20-krotine przewyższa uznane źródło tego związku w Polsce- sok pomidorowy. Likopen jest istotnym czynnikiem, zmniejszającym ryzyko rozwoju raka (m.in. raka prostaty u mężczyzn). [1] Nelaży podkreślić, iż przepękla bogata jest też w inne cenne związki: β-karoten, kwasy tłuszczowe [2] oraz witaminę C i E.

W krajach azjatyckich, gdzie w diecie odnotowuje się przewlekły niedobór witaminy A, szuka się rozwiązania problemu na szczeblu populacyjnym, nakłaniając ludność do regularnego spożywania przepękli. Ocena korzyści jej regularnego przyjmowania była przedmiotem zainteresowań wielu naukowców.

Badacze podzielili 185 przedszkolaków z obniżonym poziomem hemoglobiny we krwi na trzy grupy. Pierwsza z grup, otrzymała ryż zmieszany z GAC, w którym zawartość β-karotenu wynosiła 3,5 mg. Kolejna, spożywała ryż ze sproszkowanym syntetycznym β-karotenem w ilości 5 mg. Natomiast w grupie kontrolnej, badani otrzymywali jedynie zabarwiony ryż. Po 30 dniach kuracji zaobserwowano istotnie wyższe stężenie β-karotenu w krwi członków grupy badanej w porównaniu do suplementacyjnej i kontrolnej. Badacze konkludują, że GAC spożywany z ryżem (jako xôi gac -gotowany na parze ryż z miazgą i nasionami) jest dobrym źródłem karotenoidów[3].  Wpisuje się to, w obserwowany wcześniej pozytywny związek spożycia produktów żywnościowych bogatych w beta-karoten na jego koncentrację we krwi dzieci [4].

GAC nie tylko jest źródłem β-karotenu, ale i długołańcuchowych kwasów tłuszczowych [1,5], które sprzyjają absorpcji prekursora retinolu, z uwagi na jego lipofilny charakter [6]. Zwiększając biodostępność β-karotenu zawartego w przepękli.

Podczas badań na myszach zaobserwowano, że wodny ekstrakt z GAC może mieć działanie hamujące  rozrost gruczolaka w przebiegu raka jelita grubego, ograniczając jego rozmiar oraz unaczynienie. Prawdopodobnie za efekt ten odpowiedzialny jest składnik wyciągu z GAC- proteina o masie  molekularnej 35 kDa [7].

Nasiona GAC, natomiast wykazują potencjał inhibitujący inwazyjność komórek rakowych i mogą rzucić nowe światło na leczenie raka piersi[8].

Oprócz omówionej przepękli indochińskiej wyróżniamy również przepęklę  ogórkowatą (Momordica charanti- MC). Przyjmuje się, że ta odmiana ma szerokie właściwości przeciwcukrzycowe, antybakteryjne oraz antywirusowe [9].

Właściwości hipoglikemizujące mogą być związane z obecną w ekstrakcie z przepękli ogrodowej: charantiny, vicinediny i polipeptydu p, czyli substancji obniżających stężenie cukru we krwi. Wyciąg, z uwagi na podobieństwo strukturalnie do zwierzęcej insuliny [10], może zwiększać komórkowy pobór glukozy [11]. Jednak, większość podwójnie zaślepionych, randomizowanych badań nie potwierdza wpływu przepękli ogórkowatej na wartość stężenia hemoglobiny glikowanej, glukozy na czczo, jak i po posiłku [12]. Jedno tylko badanie, przeprowadzone na grupie stu pacjentów z cukrzycą typu drugiego, wykazało 18% spadek stężenia glukozy na czczo i wartości glikemii poposiłkowej. Badanym, po 3 dniowej abstynencji w przyjmowaniu leków, podawano świeżo zmiksowany napój z przepękli ogórkowatej w porcji adekwatnej do masy ciała [13]. Niezależnie od wpływu na glikemię, ekstrakt z owoców przepękli ogórkowatej może działać ochronnie na proces włóknienia mięśnia sercowego w przebiegu cukrzycy [14].

O ile skuteczność przyjmowania przepękli w przebiegu różnych stanów chorobowych może być przedmiotem dyskusji, o tyle nie zanotowano żadnego przypadku powikłań [12]. Dlatego też, jeżeli uda nam się zdobyć ten egzotyczny skarb- nie wahajmy się go wykorzystać w naszej kuchni.

Piśmiennictwo

  1. Deming, D.M., Boileau, T.W-M., Heintz, K.H., Atkinson,C.A. and Erdman, J.W., Jr. (2002) Carotenoids: Linking chemistry, absorption, and metabolism to potential roles in human health and disease
  2. Ishida BK, Turner C, Chapman MH, McKeon TA. Fatty acid and carotenoid composition of gac (Momordica cochinchinensis Spreng) fruit. J Agric Food Chem. 2004 Jan 28;52(2):274-9.
  3. Vuong Le T., Dueker S., Murphy S.P. (2002) Plasma β-carotene and retinol concentrations of children increase after a 30-d supplementation with the fruit Momordica cochinchinensis (gac) 1,2,3. American Journal of Clinical Nutritionvol. 75 no. 5: 872-879.
  4. Carlier C, Etchepare M, Ceccon JF, Mourey MS, Amedee-Manesme O. Efficacy of massive oral doses of retinyl palmitate and mango (Mangifera indicaL.) consumption to correct an existing vitamin A deficiency in Senegalese children. Br J Nutr 1992;68:529–40.
  5. Abhishek Mukherjee,Nupur Sarkar,Anandamay Barik. Long-chain free fatty acids from Momordica cochinchinensis leaves as attractants to its insect pest, Aulacophora foveicollis Lucas (Coleoptera: Chrysomelidae). Journal of Asia-Pacific Entomology Volume 17, Issue 3, September 2014, Pages 229–234.
  6. Furr HC, Clark RM. Intestinal absorption and tissue distribution of carotenoids. J Nutr Biochem 1997;8:364–77
  7. Tien PG, Kayama F, Konishi F, Tamemoto H, Kasono K, Hung NT, Kuroki M, Ishikawa SE, Van CN, Kawakami M. Inhibition of tumor growth and angiogenesis by water extract of Gac fruit (Momordica cochinchinensis Spreng). Int J Oncol. 2005 Apr;26(4):881-9.
  8. Zheng L, Zhang YM, Zhan YZ, Liu CX.Momordica cochinchinensis seed extracts suppress migration and invasion of human breast cancer ZR-75-30 cells via down-regulating MMP-2 and MMP-9. Asian Pac J Cancer Prev. 2014;15(3):1105-10.
  9. Grover JK, Yadav SP. Pharmacological actions and potential uses of Momordica charantia: a review. J Ethnopharmacol. 2004;93(1):123–132.
  10. Basch E, Gabardi S, Ulbricht C. Bitter melon (Momordica charantia): a review of efficacy and safety. Am J Health Syst Pharm. 2003;60(4):356–359
  11. Zhu Y, Dong Y, Qian X, Cui F, Guo Q, Zhou X, Wang Y, Zhang Y, Xiong Z. Effect of superfine grinding on antidiabetic activity of bitter melon powder. Int J Mol Sci. 2012;13(11):14203–14218. doi: 10.3390/ijms131114203.
  12. Arjuna B Medagama and Ruwanthi Bandara,The use of Complementary and Alternative Medicines (CAMs) in the treatment of diabetes mellitus: is continued use safe and effective?. Nutr J. 2014; 13(1): 102.
  13. Ahmad N, Hassan MR, Halder H, Bennoor KS. Effect of Momordica charantia (Karolla) extracts on fasting and postprandial serum glucose levels in NIDDM patients. Bangladesh Med Res Counc Bull. 1999;25(1):11–13.
  14. Razif Abas, Faizah Othman, and Zar Chi Thent. Protective Effect of Momordica charantia Fruit Extract on Hyperglycaemia-Induced Cardiac Fibrosis. Oxid Med Cell Longev. 2014

 

autor:
mgr Paweł Janus
fizjoterapeuta, dietetyk
absolwent Akademii Wychowania Fizycznego w Krakowie
absolwent Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie

Skarby przepękli – witamina A nie z marchewki
5 (100%) 1 vote