Rzodkiewki – wiosenne witaminy

Wiosna to czas, kiedy znów możemy sięgnąć po świeże warzywa i owoce. Sezon ten rozpoczynają dobrze znane nowalijki, takie jak sałata czy rzodkiewka. Mimo że obecnie prawie przez cały rok można cieszyć się świeżymi warzywami i owocami,  niektóre z nich smakują najlepiej, gdy pojawiają się na naszych stołach wiosną. Z pewnością takim warzywem jest rzodkiewka.

Rzodkiewka należy do bardzo zróżnicowanej rodziny Kapustowatych, do której zalicza się m.in. kapustę, brokuł czy rzeżuchę. Jadalny korzeń rzodkiewki występuje w wielu kształtach i kolorach. Najczęściej spotykana jest odmiana czerwona bądź różowa kulistego lub podłużnego korzenia. Jednak rzodkiewka występuje również w kolorze czarnym, białym, zielonym czy żółtym, różniąc się przy tym wielkością i kształtem korzenia oraz okresem zbioru.

Rzodkiewka była znana człowiekowi od czasów starożytnych. Istnieją podania przedstawiające uprawy rzodkiewki w starożytnych Chinach. W chińskiej kulturze pozostało przekonanie, że rzodkiewka, podobnie jak kapusta i tofu, to najbardziej wartościowe i dające zdrowie pożywienie. Stare chińskie przysłowie mówi, że jedząc ostrą rzodkiew i pijąc gorącą herbatę, gwarantujesz sobie długie lata życia w zdrowiu. Rzodkiewka była powszechnie uprawiana również na innych kontynentach. Starożytni Grecy i Rzymianie lubili podawać ją z miodem i octem. Od XVI w. różne odmiany rzodkiewki rozprzestrzeniły się w Europie i Amerykach. W Anglii rzodkiew stosowano zarówno do celów kulinarnych, jak i leczniczych. Głównie używano jej do leczenia kamieni nerkowych, problemów ze skórą lub zakażeń pasożytami.

Wszystkie odmiany rzodkiewki są bardzo dobrym źródłem witaminy C. Porcja 100g dostarcza jej aż 25% zalecanego dziennego spożycia. Witamina ta skutecznie pomaga odbudowywać tkanki, w tym te budujące naczynia krwionośne, a także utrzymuje mocne kości i zęby. Witamina C przyczynia się do poprawy odporności przeciw różnym infekcjom oraz przeciw destrukcyjnym wolnym rodnikom. Rzodkiewka to również dobre źródło kwasu foliowego, witamin B1, B2 i B6 oraz minerałów, takich jak magnez, miedź, wapń i żelazo. Rzodkiewka jest polecana szczególnie osobom cierpiącym na nadciśnienie ze względu na znaczne ilości potasu (233 mg/100 g), który skutecznie pomaga regulować ciśnienie.

Rzodkiewki są uznawane za warzywa moczopędne. Powodują oczyszczanie nerek i układu moczowego, co łagodzi stany zapalne i infekcje dróg moczowych. Częste spożywanie rzodkiewek może również pomóc w usuwaniu nadmiaru bilirubiny z organizmu. Bilirubina to barwnik żółciowy ssaków, który jest wynikiem rozpadu hemu hemoglobiny krwinek czerwonych. Nadmiar bilirubiny w organizmie objawia się jako zażółcenie skóry, błon śluzowych lub białka oka. Dzięki właściwościom rzodkiewki zostaje spowolniony rozpad erytrocytów. Przez to wątroba jest w stanie poradzić sobie z powstającymi produktami rozpadu krwinek czerwonych.

Różne odmiany rzodkiewki wykazują zróżnicowane zawartości określonych składników chemicznych. Niemniej każde z tych warzyw jest bogate w cenne fitoskładniki. Powszechnie występującymi grupami związków chemicznych w rzodkiewce są czynniki detoksyfikujące – indole oraz flawonoidy – zeaksantyna, luteina i beta-karoten. Flawonoidy są znane ze swych silnych właściwości przeciwutleniających. Dzięki temu mogą chronić komórki przed czynnikami stresowymi. Rzodkiewki zawierają również ważny przeciwutleniający związek – sulforafen. Wiele badań biochemicznych sugeruje, że ten izotiocyjanian wykazuje działanie hamujące i cytotoksyczne w rozwoju komórek raka m.in. prostaty, jelita grubego, piersi.

Choć najczęściej rzodkiewka spożywana jest na surowo, jako dodatek do sałatek, kanapek i twarożków, nie tylko jej korzeń nadaje się do jedzenia. Warto bliżej przyjrzeć się liściom rzodkiewki, które przeważnie kończą w koszu.  Podobnie jak korzeń, liście rzodkiewki są bardzo dobrym źródłem witaminy C, wapnia, fosforu i żelaza. Ponadto w porównaniu z innymi warzywami, liście rzodkiewki cieszą się kilkukrotnie wyższą zawartością tych składników, np. zawierają 2 razy więcej witaminy C niż sok z cytryny, a także więcej wapnia i żelaza niż szpinak. W medycynie ajuwerdyjskiej liście rzodkiewki w postaci świeżych soków, naparów lub jako składnik zup znajdują uznanie jako skuteczny lek przeciw żółtaczce oraz preparat na zatrucia. Liście rzodkiewki mają gorzko-ostry smak i można je podawać na surowo (w sałatkach) lub na ciepło (podobnie do szpinaku). Najlepiej spożywać liście młode, zielone, bez plam.

Rzodkiewka to bardzo popularne, niskokaloryczne warzywo. Świeży korzeń (porcja 100g) dostarcza jedynie 16kcal. Mimo to, jest to bardzo dobre źródło przeciwutleniaczy, elektrolitów, minerałów i witamin. Co więcej, nie tylko sam korzeń, ale i liście mogą dostarczyć koneserom warzywnych smaków wiele cennych składników. Dlatego warto korzystać z tego co może zaoferować nam ta wdzięczna nowalijka.

Piśmiennictwo

1. Beevi SS, Mangamoori LN, Gowda BB, Polyphenolics profile and antioxidant properties of Raphanus sativus L. Nat Prod Res. 2012;26(6):557-63
2. Beevi SS, Mangamoori LN, Subathra M, Edula JR. Hexane extract of Raphanus sativus L. roots inhibits cell proliferation and induces apoptosis in human cancer cells by modulating genes related to apoptotic pathway. Plant Foods Hum Nutr. 2010 Sep;65(3):200-9
3. Chung DH, Kim SH, Myung N, Cho KJ, Chang MJ. The antihypertensive effect of ethyl acetate extract of radish leaves in spontaneously hypertensive rats. Nutr Res Pract. 2012 Aug;6(4):308-14.
4. H.K. Bakhru. Foods that heal: The natural way to good health; Orient Paperback 2008
5. Kim WK, Kim JH, Jeong da H, Chun YH, Kim SH, Cho KJ, Chang MJ. Radish (Raphanus sativus L. leaf) ethanol extract inhibits protein and mRNA expression of ErbB(2) and ErbB(3) in MDA-MB-231 human breast cancer cells. Nutr Res Pract. 2011 Aug;5(4):288-93
6. N’jai AU, Kemp MQ, Metzger BT, Hanlon PR, Robbins M, Czuyprynski C, Barnes DM.  Spanish black radish (Raphanus sativus L. Var. niger) diet enhances clearance of DMBA and diminishes toxic effects on bone marrow progenitor cells. Nutr Cancer. 2012;64(7):1038-48
7. Tarwadi K, Agte V. Potential of commonly consumed green leafy vegetables for their antioxidant capacity and its linkage with the micronutrient profile. Int J Food Sci Nutr. 2003 Nov;54(6):417-25.
8. Xiao Z, Lester GE, Luo Y, Wang Q. Assessment of vitamin and carotenoid concentrations of emerging food products: edible microgreens. J Agric Food Chem. 2012 Aug 8;60(31):7644-51

autor:
Marta Hubisz
biotechnolog
absolwentka Uniwersytetu Gdańskiego

Rzodkiewki – wiosenne witaminy
5 (100%) 1 vote