Rewolucja żywieniowa dzieci w szkołach

Pediatrzy coraz częściej biją na alarm wskazując, iż dzieci coraz częściej dotyka problem nadmiernej masy ciała. Niejednokrotnie, niespójne kryteria rozpoznania nadwagi, czy otyłości powodują trudności w oszacowaniu właściwej skali problemu.

Jeden z naukowców badając dzieci ze szkół podstawowych województwa podkarpackiego (przyjmując za kryterium nadwagi/otyłości siatki centylowe BMI Instytutu Matki i Dziecka) stwierdził nadwagę u około 8% chłopców i 10,5% dziewczynek, a otyłość u około 7% chłopców i 11% dziewczynek [1]. Nawyki żywieniowe dzieci i młodzieży również pozostawiają wiele do życzenia. Wedle badań T. Wołoskiego i M. Jankowskiej tylko nieco ponad połowa 15-16 letnich uczniów badanych gdańskich gimnazjów, jada pełnowartościowe śniadania, 51% często podjada między posiłkami, a z przekąsek 72% badanych najchętniej wybiera słodycze [2].

Nie jest dla nikogo tajemnicą, że dzieci większą cześć dnia spędzają w szkole na zajęciach lekcyjnych. Niestety, regulamin szkoły nie pozwala opuszczać jej terenu w godzinach zajęć. Rodzi to problem, gdzie zaopatrywać się w żywność. Najlepszym rozwiązaniem byłoby przynosić jedzenie ze sobą, choć jak pokazuje praktyka, prościej jest je zakupić na miejscu w szkole. W badaniach ankietowych na grupie 4746 amerykańskich uczniów w wieku 11–18 lat wyszło, że spożywanie co najmniej trzech posiłków tygodniowo w barach szybkiej obsługi wiązało się z 40% większa konsumpcją całkowitej liczby kalorii [3].

Kreuje się obraz ucznia, który wychodzi z domu bez śniadania lub z lichym jego zamiennikiem w żołądku. Cały dzień spędza w ławce, na lekcji wychowania fizycznego zgłasza brak stroju lub problemy zdrowotne. Wyposażony jest w gotówkę jako ekwiwalent urozmaiconego śniadania. Zewsząd atakowany jest przez pakt marketingowy na rzecz konsumpcji śmieciowego jedzenia. Stoi przy blacie sklepiku i wybiera między zapiekanką, chipsami ziemniaczanym a kolejnym batonikiem.

Z dniem 23 października 2014 Sejm RP przyjął projekt nowelizacji ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia na mocy której doszło do wycofania z ofert sklepików szkolnych: batoników, chipsów, napojów słodzonych, hamburgerów, hot-dogów i tego, co nazywamy „śmieciowym jedzeniem”. Zmiana przepisów weszła w życie z dniem 1 września 2015 roku.

Jest to słuszny kierunek, gdyż jak pokazują badania amerykańskie w szkołach, gdzie wprowadzono restrykcje dotyczące niezdrowych przekąsek, występuje wyższe spożycie warzyw i owoców w porównaniu do szkół, gdzie nie reguluje się tego aspektu zdrowia uczniów [4].

Szkoła jest dobrym miejscem dla wdrażania polityki żywieniowej dotyczącej młodego pokolenia. Jak pokazują badania kanadyjskie implementowanie programów żywieniowych w szkołach skutkuje pozytywnymi adaptacjami w ośmioletniej obserwacji. Do pozytywnych efektów zaliczyć można zmniejszenie spożycia napojów słodzonych, czy zwiększenie jakości spożywanych posiłków. Jednak, jak podkreślają badacze, sam program okazał się niewystarczający do zatrzymania trendu prowadzącego do nadwagi, czy otyłości [5].

Jedyną niezadowoloną grupą z nowego ustawodawstwa mogą być właściciele placówek handlowo-gastronomicznych na terenie szkół. Jest dla nich oczywiste, że łatwiej zarobić na słodyczach niż na produktach zielonej linii. Przed uzupełnianiem oferty asortymentu o niezdrowe przekąski sprzedawców mają zniechęcić kary grzywny w wysokości do pięciu tysięcy złotych.

Miejmy nadzieję, że wprowadzone regulacje doprowadzą do poprawy sytuacji żywieniowej w polskich szkołach. O tym przekonamy się oceniając stan odżywienia po pewnym czasie.

 

Piśmiennictwo
1. Mazur A., Małecka-Tendera E., Lewin–Kowalik J.: Nadwaga i otyłość u dzieci szkół podstawowych województwa podkarpackiego. Ped. Pol. 2001; 76:743–748.
2. T.Wołowski, M. Jankowska,Wybrane aspekty zachowañ zdrowotnych młodzieży gimnazjalnej. Część I. Zachowania młodzieży związane z odżywianiem. Endokrynologia, Otyłość, Zaburzenia Przemiany Materii 2006, tom 2, nr 3, s. 102–107
3. French S.A., Story M., Neumark-Sztainer D., Fulkerson J.A., Hannan P.: Fast food restaurant use amoung adolescents: associations with nutrient intake, food choices and behavioral andpsychosocial variables. Int. J. Obes.2001; 25: 1823–1833
4. Gonzalez W, Jones SJ, Frongillo EA.Restricting snacks in U.S. elementary schools is associated with higher frequency of fruit and vegetable consumption. J Nutr. 2009 Jan;139(1):142-4.
5. Fung C, McIsaac JL, Kuhle S, Kirk SF, Veugelers PJ.The impact of a population-level school food and nutrition policy on dietary intake and body weights of Canadian children.Prev Med. 2013 Dec;57(6):934-40.

autor:
mgr Paweł Janus
fizjoterapeuta, dietetyk
absolwent Akademii Wychowania fizycznego w Krakowie
absolwent Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie

Rewolucja żywieniowa dzieci w szkołach
Oceń