Prozdrowotne właściwości rokitnika

Poprawa warunków i stylu życia na przestrzeni ostatnich lat spowodowała wzrost zainteresowania utrzymaniem dobrego stanu zdrowia oraz spowolnieniem procesów starzenia przez wprowadzenie zmian w sposobie żywienia. Rosnąca świadomość konsumentów sprawia, że zaczynają oni przywiązywać coraz większą wagę do tych aspektów życia, które sprzyjają poprawie jego jakości. Dlatego też dieta, obok sposobu i warunków życia, jest jednym z najważniejszych czynników zdrowia człowieka i dobrego samopoczucia. Coraz częstszym wyborem konsumentów jest żywność o właściwościach prozdrowotnych, nazywana żywnością funkcjonalną.

Ze względu na walory odżywcze oraz wysoką zawartość składników biologicznie aktywnych, które mogą być wykorzystywane zarówno w profilaktyce, jak i terapii wielu chorób rokitnik zwyczajny (Hippophae rhamnoides L.) powinien być wprowadzony do diety i szerzej wykorzystywany do produkcji artykułów spożywczych w naszym kraju. Rokitnik jest rośliną, której preparaty są szeroko stosowane jako dodatki do żywności w wielu krajach Azji i Europy Wsch. Wykorzystywany jest zarówno w przemyśle spożywczym, farmaceutycznym, jak i kosmetycznym. Właściwości rokitnika były znane już starożytnej Grecji i przez wiele wieków stosowane w medycynie ludowej. W Polsce rokitnik zwyczajny nie cieszy się zbytnią popularnością. Mało osób wie o istnieniu takiej rośliny, a jeszcze mniej zdaje sobie sprawę z tego, jakie pozytywne właściwości posiada.

Wartość zdrowotna i odżywcza rokitnika

Wyjątkowy skład chemiczny sprawia, że rokitnik może spełniać różnorodne funkcje, jako składnik zwiększający wartość odżywczą produktów spożywczych czyniąc je prozdrowotnym tym samym nadając miano „funkcjonalnym”. W diecie wykorzystywane mogą być owoce, nasiona oraz liście rokitnika. Rokitnik zwyczajny charakteryzuje się dużą zawartością witamin rozpuszczalnych w wodzie i w tłuszczach. Jest bogatym źródłem flawonoidów (kwercetyna, kemferol, izoramnetyna, katechiny). Związki te najbardziej aktywne są pod względem biologicznym – występującym w owocach, a także w liściach rokitnika. Prawdopodobnie to one mają największy wpływ na aktywność przeciwutleniającą owoców tej rośliny. Związki fenolowe nadają cierpki smak owocom oraz biorą udział w tworzeniu barwników i ochronie przed rozwojem niepożądanej mikroflory. Związki fenolowe występujące w liściach i owocach tej rośliny, mają największy wpływ na właściwości przeciwutleniające. Aktywność biologiczna przeciwutleniaczy głównie polega na hamowaniu wolnych rodników, zmniejszaniu frakcji „złego” cholesterolu LDL i zwiększaniu zawartości „dobrego” cholesterolu HDL, zmniejszają ryzyko powstawania i rozwoju nowotworów oraz spowalniają proces starzenia się komórek.

Ponadto rokitnik należy do nielicznych roślin gromadzących w owocach tłuszcz. Tłuszcze znajdują się m.in. w miąższu owoców i nasion rokitnika. Zawartość nienasyconych kwasów tłuszczowych przeważa nad kwasami tłuszczowymi nasyconymi. Stanowi to duży potencjał dla zastosowań przemysłowych i hodowli rokitnika w poszukiwaniu alternatywnych źródeł zdrowszych kwasów tłuszczowych. W nasionach znajduje się największa ich ilość, a najmniejsza tokoferoli w porównaniu z ich zawartością w częściach miękkich owocu. Spośród kwasów, jakie występują w lipidach pozyskanych z nasion rokitnika, warto wymienić kwas linolowy, α-linolenowy oraz oleinowy, które stanowią ok. 86% kwasów tłuszczowych ogółem a także kwas palmitynowy (15–20%), oleinowy (13–30) i stearynowy (2–5%).Fitosterole są istotnym czynnikiem zmniejszającym poziom cholesterolu we krwi, a więc są pomocne w leczeniu hipercholesterolemii. Ponadto stosowane są jako środek pomocniczy w walce z niedokrwienną chorobą serca.

Owoce rokitnika są bogatym źródłem makro i mikroelementów. Posiadają wysoką zawartość magnezu (8,3-9,5 mg/100g), wapnia (5-7,2 mg/100g), żelaza (od 1,24 mg/100g), a także potasu (168-219 mg/100g). Również ilość witamin jest nie mniej imponująca. Rokitnik zawiera średnio 900 mg% witaminy C, dużą ilość prowitaminy A, witaminę E oraz witaminy z grupy B, witaminę K i D. Zawartość kwasu askorbinowego w owocach rokitnika jest większa niż w większości owoców roślin jagodowych i sadowniczych. Dzięki tak unikatowej wartości odżywczej, ekstrakty z rokitnika mogą służyć w ochronie wątroby przed toksycznymi substancjami i stanami zapalnymi oraz normować działanie enzymów wątrobowych.

Warto podkreślić, że nasiona i liście odznaczają się również dużą zawartością białka (do 21%), które ma korzystny skład aminokwasowy i jest bogaty w aminokwasy egzogenne, w tym lizynę i aminokwasy siarkowe.

Zastosowanie rokitnika w żywieniu

Unikalna wartość odżywcza zarówno owoców, nasion jak i liści rokitnika daje możliwość, pozyskania z niego wielu produktów. Najważniejszy produkt, który jest obecnie pozyskiwany z rokitnika to olej. Inne produkty spożywcze to marmolady, dżemy, galaretki, przyprawy do mięs czy też mleczne napoje fermentowane z wykorzystaniem rokitnika. Owoce są stosowane przy produkcji likierów, wina i wódki. Warto zwrócić uwagę w codziennej diecie na sok z rokitnika, który zawiera ważne dla organizmu aminokwasy egzogenne, między innymi walinę, izoleucynę, leucynę, lizynę, metioninę, treoninę i fenyloalaninę. Ich udział wynosi 31% ogólnej zawartości aminokwasów. Sok ten zbawiennie wpływa na układ trawienny pobudzając perystaltykę jelit, reguluję pracę dwunastnicy, wzmaga wydzielanie enzymów, również wpływa pobudzająco na wydzielanie soków żołądkowych oraz moc trawienną żołądka. Wymienione produkty uzyskały bardzo dużą popularność jako dodatki funkcjonalne, stanowiące bardzo wysokie źródło substancji aktywnych biologicznie.

W Polsce wiedza o walorach i właściwościach rokitnika jest nadal niewielka. Natomiast ze względu na bogaty skład chemiczny i wartość odżywczą, warto zwrócić uwagę na tą roślinę i włączyć ją i jej przetwory do codziennej diety. Rokitnik zwyczajny jest niczym apteka, tyle, że w pełni naturalna, a zatem bardziej przyjazna dla naszego zdrowia.

Piśmiennictwo

1. Hsu Y.-W., Tsai C.-F., Chen W.-K., Fung-Jou Lu F.J. 2009. Protective effects of seabuckthorn (Hippophae rhamnoides L.) seed oil against carbon tetrachloride-induced hepatotoxicity in mice. Food and Chemical Toxicology. 47: 2281-2288.
2. Niesteruk A., Lewandowska H., Golub Ż., Świsłocka R., Lewandowski W. 2013. Zainteresujmy się rokitnikiem. Preparaty z rokitnika zwyczajnego (Hippophae rhamnoides L.) jako dodatki do żywności oraz ocena ich rynku w Polsce. Komos. Problemy Nauk Biologicznych. 4: 571-581.
3. Patial V., Asrani R. K., Damu-Patil R. 2013. Safety evaluation of seabuckthorn (Hippophae rhamnoides) leaves in Japanese quail. Veterinary World. 6: 596-600.
4. Wojdyło A., Oszmiański J. 2007. Seeds of selected fruits as a good source of flavan-3-ols. Polish Journal Of Food And Nutrition Sciences. 57(4): 607-611.
5. Leja M., Mareczek A., Nanaszko B. 2007. Antyoksydacyjne właściwości owoców wybranych gatunków dziko rosnących drzew i krzewów. Roczniki Akademii Rolniczej w Poznaniu CCCLXXXIII, Ogrodn. 41: 327-331.
6. Christaki E. 2012. Hippophae rhamnoides L. (Sea Buckthorn): a potential source of nutraceuticals. Food and Public Health. 2(3): 69-72.
7. Grajek W. 2004. Rola przeciwutleniaczy w zmniejszaniu ryzyka wystąpienia nowotworów i chorób układu krążenia. Nauka. Technologia. Jakość. 1(38): 3-11.
8. Yang B., Kalio H., 2006. Analisis of teiacyloglycerols of seeds and berries of sea buckthorn (Hippophae rhamnoides) of different origins by mass spectometry and tandem mass spectrometry. Lipids. 41: 381-392.
9. Rudzińska M., Muśnicki C., Wąsowicz E. 2003. Fitosterole i ich pochodne utlenione w nasionach rzepaku ozimego. Rośliny oleiste XXIV: 51-66.
10. Zeb A. 2004. Important therapeutic uses of Sea Buckthorn (Hippophae): a review. Journal of Biological Sciences. 4(5): 687-693.
11. Seglina D., Karklina D., Ruisa S., Krasnova I. 2006. The effect of processing on the composition of sea buckthorn juice. Journal of Fruit and Ornamental Plant Research. 14(2): 257-264.

autor:
Ewelina Łysoń
absolwenta Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego w Szczecinie Wydziału Biotechnologii i Hodowli Zwierząt

Prozdrowotne właściwości rokitnika
4 (80%) 3 votes