Profilaktyka rozrostu gruczołu krokowego (BPH)

Mężczyznom bardzo trudno zaakceptować problemy związane z ich seksualnością. Często są one lekceważone i zaniedbywane, co znacząco wpływa później na pogorszenie jakości zdrowia i życia. Łagodny rozrost prostaty jest chorobą, która dotyka ponad połowę panów po czterdziestce, z wiekiem zbierając żniwo sięgające już nawet 90% po 85 roku życia. Ważne jest, aby działać profilaktycznie, dbając o dietę i odpowiednią dawkę ruchu.

Rozrost gruczołu krokowego wiąże się z zaburzeniami poziomu hormonów w męskim organizmie. Z wiekiem spada poziom testosteronu, na który oddziałują różnego rodzaju enzymy, przekształcające go w szkodliwe dla zdrowia pochodne, np. estradiol – żeński hormon płciowy, dihydrotestosteron oraz jego metabolit – androstanediol. Dwa ostatnie wspomagają wzrost nabłonka gruczołu krokowego.

Nadmierny rozrost prostaty powoduje zaciśnięcie cewki moczowej wyprowadzającej mocz z pęcherza na zewnątrz, co utrudnia, a w pewnych przypadkach nawet uniemożliwia mikcję i prowadzi do różnych powikłań. Jego głównymi objawami są częste i bolesne oddawanie moczu, parcie na mocz (szczególnie w nocy) i trudności w jego oddawaniu, z częstym kapaniem po zakończonej mikcji. Pojawia się również uczucie niecałkowitego opróżnienia pęcherza.

Jeśli zaś pęcherz nie opróżnia się w całości, dochodzi do zastoju moczu i pęcherz może się powiększać, rozciągając brzuch. Sam zastój sprzyja oczywiście rozwojowi infekcji, a także zwiększa ryzyko powstawania kamieni. W skrajnych przypadkach dochodzi czasami do wstecznego odpływu moczu, co powoduje uszkodzenia nerek. Każde długotrwałe zatrzymanie odpływu moczu należy zgłosić lekarzowi.
Panowie powinni zacząć działać najlepiej przed rozwojem problemu – stosując się m.in. do zasad profilaktyki. Zastosowanie odpowiedniej diety i fitoterapii może złagodzić, zahamować lub nawet spowodować ustąpienie już trwających dolegliwości.Stosowanie naturalnych metod jest o tyle ważne, że nie powoduje żadnych skutków ubocznych i nie wiąże się z poważniejszą ingerencją w funkcjonowanie organizmu, tak jak np. farmakoterapia czy zabieg operacyjny.

Udowodniono, że nasza codzienna dieta w bardzo istotny sposób wpływa na układ hormonalny. Wiele ziół i przypraw często stosowanych w kuchni zawiera różnego rodzaju związki, które regulują wiele przemian metabolicznych w organizmie.Natomiast zła dieta bogata w tłuste mięso, alkohol, nadmierną ilość białka zwierzęcego oraz produkty smażone zawierające utwardzone tłuszcze roślinne (np. twarde margaryny) w szybkim tempie przyczynić się mogą do wielu problemów zdrowotnych. Nie racjonalna dieta grozi rozwojem otyłości, insulinooporności tkanek, nagromadzenia dużych ilości aktywnej metabolicznie tkanki tłuszczowej oraz wzrostu poziomu cholesterolu we krwi. Te są znowu głównymi czynnikami powodującymi spadek poziomu testosteronu, prowadzącego pośrednio do jego przemian, a co za tym idzie do rozrostu prostaty.

Podstawą profilaktyki BPH są wszystkie elementy składające się na zdrowy styl życia. Obok odpowiedniej dawki aktywności fizycznej i radzenia sobie ze stresem, istotne miejsce zajmuje dieta. Odpowiednio zbilansowana, bogatowęglowodanowa dieta w której nie brakuje świeżych warzyw i owoców (przynajmniej 5 porcji dziennie w proporcjach 3:2). Zdrowa dieta powinna składać się z posiłków zawierających dobrej jakości tłuszcze roślinne, nabiał, ryby oraz chude białe mięso. Cennymi składnikami okazują się tutaj również zioła, coraz częściej wykorzystywane w leczeniu podstawowym.

Naukowcy zgromadzili pokaźną listę produktów o udowodnionym działaniu wspomagającym leczenie objawów – mogących nawet doprowadzić do wyleczenia schorzenia. Jednym z nich jest ziarno żyta, bogate w związki fitohormonalne – brasionosteroidy (brasinolid oraz katasteron), które hamują niekontrolowane namnażanie się komórek. Warto jest więc sięgać po pełnoziarniste żytnie pieczywo zawierające te związki. Pełnoziarnisty chleb żytni zawiera także znaczne ilości cynku występującego naturalnie w całych ziarnach zboża z których jest wyprodukowany. Brasinosteroidy występują także w niektórych ziarnach warzyw strączkowych – w znacznych ilościach w ziarnie soi.

Cynk jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania prostaty. Często zaleca się jego suplementację w chorobie BPH w dawce 30-60 mg dziennie. Zamiast jednak przyjmować tabletki, można sięgnąć po lepsze żródła tego składnika mineralnego np. pełnotłuste ryby morskie, owoce morza i pestki (zwłaszcza pestki dyni), które to prócz cynku zawierają cenne dla męskiego organizmu kukurbitacyny i witaminę E.

Wszystkie te składniki wchłaniają się najefektywniej w towarzystwie dobrej jakości tłuszczy bogatych w fitosterole. Badania wykazały, że wielonienasycone kwasy tłuszczowe, szczególnie z grupy n-3 zawarte w rybach i oleju lnianym, oraz jednonienasycone kwasy tłuszczowe zawarte w oliwie z oliwek –  mogą zmniejszyć rozrost gruczołu krokowego. Warto jest więc jadać przynajmniej 2 razy w tygodniu gotowane i pieczone ryby. Dodatkowo w ramach profilaktyki codziennie sięgać po siemię lniane lub olej (od łyżeczki do łyżki stołowej dziennie do kolacji).
Zarówno w profilaktyce BPH jak i raka prostaty ważną rolę odgrywa barwnik z grupy karotenoidów – likopen. Związek ten zawarty jest w pomidorach, różowych grejpfrutach, arbuzach i papryce. Wpływa na metabolizm cholesterolu – zapobiegając tym samym odkładaniu się go w naczyniach. Ponadto działa przeciwutleniająco, redukując ryzyko niekontrolowanego namnażania się komórek. Wyniki badań wskazują, że 30 mg likopenu spożywanego codziennie przez 3 tygodnie może być wystarczające, by modulować rozwój raka prostaty. Likopen najlepiej przyswaja się z pożywienia w towarzystwie cząsteczek tłuszczu, więc pomidory i ich przetwory najlepiej podawać w potrawach z olejem lub oliwą z oliwek.

W profilaktyce jak i w leczeniu BPH chorym poleca się także przyjmowanie ziół. Wiele z nich bogatych jest w zdrowe sterole (przede wszystkim beta-sitosterol) i izoflawony – działające moczopędnie, rozkurczowo, antyoksydacyjnie oraz biobójczo na drobnoustroje. Do najskuteczniejszych zalicza się świeże i suche owoce palmy sabalowej (Sabal palmetto), korę śliwy afrykańskiej (Pygeum africanum), wierzbownicę drobnokwiatową (Epilobium parviflorum), wyciągi z korzenia pokrzywy zwyczajnej (Urtica dioica) oraz wąsy kukurydzy (Zea mays).
Zasady diety zapobiegającej BPH nie są zbyt skomplikowane. Należy jedynie dbać o odpowiednią jakość spożywanych tłuszczów i ograniczyć spożycie produktów zwierzęcych na rzecz pełnoziarnistych zbóż, nasion i innych, świeżych produktów roślinnych. Warto także częściej sięgać po zioła. Wymaga to jednak pewnej samodyscypliny i świadomości, że nasze zdrowie zależy tylko od nas samych.

Piśmiennictwo

  1. Domowy lekarz. Poradnik zdrowia rodzinnego. Jak bezpiecznie korzystać z osiągnięć współczesnej medycyny i terapii niekonwencjonalnych, pod red. Davida Petersa, Warszawa 2009
  2. Fitoterapia i leki roślinne w geriatrii, pod red. Elizy Lamer-Zarawskiej, Warszawa 2009
  3. Gryszczyńska Agnieszka, Opala Bogna, Palma sabalowa w łagodnym rozroście gruczołu krokowego, w: Postępy fitoterapii, 1/2011, s. 18-27
  4. Kwiatkowska Edyta, Likopen w profilaktyce chorób cywilizacyjnych, w: Postępy fitoterapii, 1/2010, s. 38-41
  5. Pagano E., Laudato M., Griffo M., Capasso R., Phytotherapy of benign prostatic hyperplasia. A minireview, w:  Phytother Res., 28 (7) 2014, s. 949-55
  6. Pieszak Marzena, Mikołajczak Krzysztof, Właściwości lecznicze pokrzywy zwyczajnej, w: Postępy fitoterapii, 4/2010, s. 199-204
  7. Pitchford Paul, Odżywianie dla zdrowia. Tradycje wschodnie i nowoczesna wiedza o żywieniu, Łódź 2008
  8. Steigerová J., Rárová L., Oklešt’ková J., KříĹžová K., Levková M., Sváchová M., Kolář Z., Strnad M., Mechanisms of natural brassinosteroid-induced apoptosis of prostate cancer cells, w: Food Chem Toxicol., 50(11) 2012, s. 4068-76
  9. Van Wyk Ben-Erik, Wink Michael, Rośliny lecznicze świata. Ilustrowany przewodnik, Wrocław 2004

autor:
Karolina Sienkiewicz
dietetyk spec. dietetyka i terapia dietą
absolwentka Bydgoskiej Szkoły Wyższej

Profilaktyka rozrostu gruczołu krokowego (BPH)
3.5 (70%) 6 votes