Profilaktyka raka jelita grubego – rola diety

Rak jelita grubego od lat zajmuje miejsce w pierwszej trójce wśród przyczyn zgonów na nowotwory złośliwe w Polsce. Należy on do nowotworów dietozależnych, co oznacza, że odpowiedni sposób żywienia może zminimalizować ryzyko wystąpienia choroby lub spowolnić jej rozwój. 

Błonnik pokarmowy – profilaktyka raka

Włókno pokarmowe obejmuje związki polimeryczne, które nie są trawione ani wchłaniane w jelicie cienkim, za to pełnią wiele ważnych biologicznie funkcji. Błonnik zwiększa masę stolca, wiąże potencjalne kancerogeny w świetle przewodu pokarmowego, obniża pH treści jelitowej i korzystnie wpływa na mikroflorę. Metabolity błonnika pokarmowego mają istotne znaczenie w utrzymaniu równowagi między procesami zachodzącymi w komórkach nabłonka jelita grubego, co zapobiega ich transformacji do komórek nowotworowych. Kwas masłowy zmniejsza wytwarzanie prozapalnych białek. Badania obserwacyjne potwierdzają korzystny wpływ błonnika w prewencji raka jelita grubego, jednak nie ma wystarczających dowodów na zalecanie jego suplementacji. Naturalne źródła błonnika to pełnoziarniste produkty zbożowe (pieczywo razowe, ryż brązowy, grube kasze) oraz warzywa i owoce.

Witamina D i wapń

Wyższe stężenie witaminy D w surowicy krwi wiąże się z mniejszym ryzykiem zachorowania na raka jelita grubego. Zapobiega ona transformacji nowotworowej kolonocytów, a ponadto wykazuje działanie antyproliferacyjne i proapoptotyczne, ma też zdolność indukowania procesów różnicowania się w komórkach atypowych. Wszystkie te właściwości wskazują na jej korzystny, antynowotworowy charakter.

Wapń z kolei ogranicza wzrost zmienionych komórek jelita grubego i, podobnie jak witamina D, wykazuje zdolność indukcji ich różnicowania. Tworzy nierozpuszczalne sole z kwasami żółciowymi, dzięki czemu zwiększa ich wydalanie i ogranicza ich mutagenny wpływ na kolonocyty. Wapń „współpracuje” z witaminą D, konieczne jest więc jednoczesne dostarczanie odpowiednich ilości obydwu tych składników.

Wapń znajdziemy przede wszystkim w produktach mlecznych, ale spore jego ilości zawierają też ryby zjadane z ośćmi (sardynki, szprotki), migdały, orzechy laskowe, mak i warzywa kapustne.

Zapotrzebowanie na witaminę D jest w znacznej mierze realizowane dzięki syntezie skórnej, pod warunkiem spędzania czasu na świeżym powietrzu i niestosowania kremów z filtrem UV. Do źródeł pokarmowych tej witaminy należą ryby, jaja, masło i margaryny witaminizowane.

Kwas foliowy

Kwas foliowy jest niezbędny do utrzymywania stabilności DNA. Nieprawidłowości w procesach syntezy, naprawy lub transkrypcji mogą doprowadzić do wzrostu liczby uszkodzeń i hipometylacji DNA, co jest bezpośrednim czynnikiem wpływającym na rozwój nowotworu. Wzbogacenie diety w kwas foliowy jest istotnym elementem prewencji raka jelita grubego, również u osób cierpiących na wrzodziejące zapalenie jelita grubego, u których ta witamina redukuje zwiększone ryzyko rozwoju nowotworu. Źródła kwasu foliowego to zielone warzywa (szpinak, brukselka, szparagi), papryka, banany, pomarańcze, jaja, a w pewnym stopniu również pełnoziarniste produkty zbożowe.

 

Selen – prewencja onkologiczna

Przypuszcza się, że selen ma zdolność blokowania syntezy DNA w komórkach nowotworowych. Wzmacnia też odporność komórkową. Zwiększone wchłanianie selenu z przewodu pokarmowego i intensyfikacja jego działania następuje przy podawaniu go wraz z witaminami antyoksydacyjnymi (A, C, E) i cynkiem. Selen znajdziemy m.in. w rybach, kukurydzy, orzechach i podrobach.

Inne składniki żywności wykazujące potencjalnie korzystny wpływ w profilaktyce raka jelita grubego to antocyjany (czerwone winogrona, aronia), procyjanidyny (owoce jagodowe), fitoestrogeny (rośliny strączkowe), izotiocyjaniany (warzywa kapustne), kurkumina (kłącze ostryżu długiego – potocznie kurkuma), galusan epigallokatechiny(zielona herbata) i resweratrol (czerwone winogrona).

W prewencji nowotworu złośliwego jelita grubego ważne jest utrzymanie właściwej mikroflory jelitowej, w czym pomagają probiotyki – korzystne kultury bakterii obecne np. w fermentowanych napojach mlecznych. Rozwój probiotyków wspomagają prebiotyki, m.in. inulina występująca w cykorii, cebuli i czosnku.

Ponieważ rak jelita grubego jest nowotworem dietozależnym, zrozumiałe jest, że w jego profilaktyce istotna rolę odgrywa żywienie. Zaleca się spożywanie odpowiednich ilości różnorodnych warzyw i owoców, a także mleka i jego przetworów (będących źródłem wapnia i probiotyków) oraz pełnoziarnistych produktów zbożowych.

Piśmiennictwo
1. Gawęcki J (red.), Żywienie człowieka. Podstawy nauki o żywieniu, wyd. PWN, Warszawa 2010.
2. Kunachowicz H, Nadolna I, Przygoda B, Iwanow K, Tabele składu i wartości odżywczej żywności, wyd. PZWL, Warszawa 2005.
3. Olejnik A, Tomczyk J, Kowalska K, Grajek W, Rola naturalnych składników diety w chemioprewencji nowotworów jelita grubego, Postępy Hig Med Dośw, 2010;64;175-187.
4. Krajowy Rejestr Nowotworów [cytowany: 3 grudnia 2014]. Dostęp z: http://onkologia.org.pl/

 

autor:
Agata Jagielska
dietetyk
absolwentka Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego

Profilaktyka raka jelita grubego – rola diety
3.7 (73.33%) 3 votes