Owies – bogactwo prozdrowotnych składników odżywczych

Owies (Avena L) uznawany jest za atrakcyjne i bardzo wartościowe zboże, ze względu na jego korzystny wpływ na organizm człowieka oraz właściwości prozdrowotne. Początki uprawy owsa sięgają jeszcze czasów przed rozpoczęciem ery chrześcijańskiej. Pierwsze ślady tego zboża na terenach polskich pochodzą ze wsi Biskupin sprzed ok. 700 lat p.n.e. Można zatem śmiało stwierdzić, że  jest jednym z podstawowych składników codziennej diety już od ponad dwóch tysiącleci.

Owies posiada bardzo różnorodne zastosowanie, zaczynając od dietetyki, poprzez lecznictwo, przemysł farmaceutyczny, chemiczny i kosmetyczny. Zdecydowanie większa część uprawy tej rośliny w Polsce, bo około 80 % przeznaczanych jest na paszę dla zwierząt, a jedynie 5 % trafia na cele konsumpcyjne, gdzie najbardziej znany jest pod postacią płatków i otrębów owsianych. Dlaczego zatem jest tak cenny dla naszego organizmu?

Skład i wartość odżywcza owsa

Owies posiada niepowtarzalny skład chemiczny, a kombinacja znajdujących się w nim składników odżywczych decyduje o jego ogromnej przydatności  w diecie zarówno zdrowego, jak i chorego człowieka. Największą zaletą tego zboża oraz produktów powstałych z jego przetwórstwa jest fakt, że zawierają one wszystkie niezbędne składniki pokarmowe – makroskładniki – białka, lipidy (tłuszcze) i węglowodany oraz mikroskładniki, takie jak sole mineralne i witaminy.

Pod kątem zdrowotnym na uwagę zasługuje również błonnik pokarmowy. Z punktu widzenia dietetyki, bardziej pożądana jest frakcja rozpuszczalna, stanowiąca większość w omawianym zbożu. Tak wysoki jej poziom wśród wszystkich zbóż odnotowany jest jedynie w owsie. Działanie frakcji rozpuszczalnej włókna pokarmowego sprowadza się do obniżenia wartości wskaźnika glikemicznego, co powoduje normalizację poziomu glukozy we krwi, korzystnego wpływu na układ pokarmowy oraz zmniejszenia poziomu cholesterolu całkowitego i frakcji LDL, co wpływa na poprawę gospodarki lipidowej.

Owies zawiera większą ilość białka niż inne zboża. Najwyższa wartość biologiczna białek owsa w porównaniu do innych zbóż determinowana jest przez skład frakcyjny oraz proporcję – znaczącą ilość globulin oraz małą zawartością gluteliny i prolaminy.Ziarno owsa cechuje się wysoką zawartością cennych aminokwasów egzogennych, czyli takich, które nasz organizm nie jest w stanie sam syntezować, wiec musi pobierać je wraz z dostarczonym pożywieniem. W owsie zaobserwowano wyższą zawartość tyrozyny i fenyloalaniny, lizyny, treoniny oraz w wybranych odmianach metioniny, a także tryptofanu, leucyny i izoleucyny.

Tłuszcz jest najbardziej kalorycznym makroskładnikiem, określany jest jako główne źródło energii dla organizmu człowieka. Owies zdecydowanie przewyższa inne zboża pod względem zawartości lipidów. Na uwagę zasługuje fakt, że w omawianym zbożu znajduje się dwa a nawet trzy razy więcej tłuszczu w porównaniu do innych zbóż. Lipidowy skład owsa to głównie nienasycone kwasy tłuszczowe (NNKT), czyli niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe, które nie są wytwarzane przez organizm  i muszą być dostarczone wraz z pożywieniem. Tłuszcz owsiany jest bogaty przede wszystkim w kwas oleinowy, linolowy i α-linolenowy, a także w te kwasy posiadające dłuższe łańcuchy  – eikozapentaenowy, dokozaheksaenowy i arachidonowyKwasy te są niezbędne do prawidłowego wzrostu i rozwoju młodego organizmu oraz do utrzymania prawidłowego stanu zdrowia. Olej owsiany jest doskonale przyswajalny i w pełni wykorzystywany przez nasz organizm.

Owies i jego produkty zbożowe są uznawane jako doskonałe źródło cennych dla organizmu soli mineralnych. Zboże to  najbardziej bogate jest w cenne żelazo, magnez, mangan, wapń, miedź, potas, cynk. fosfor oraz krzem. Warto zwrócić uwagę na niską zawartość sodu. Jest to przydatna informacja, zwłaszcza dla osób borykających się z niewydolnością układu krążenia.

W owsie występuje wiele witamin, lecz zboże to jest uznawane jako dobre źródło jedynie witaminy E – silnego antyoksydantu, występującego w postaci α-tokotrienolu, kwasu pantotenowego oraz tiaminy. Przetwory owsiane są dobrymi nośnikami witamin rozpuszczalnych w tłuszczach – witaminy A, D, E i K.

Owies i jego przetwory są rekomendowane ze względu na zawartość składników wykazujących właściwości bioaktywne  o udokumentowanym zdrowotnym wpływie na nasz organizm. Należą do nich przeciwutleniacze, m.in.: kwas fitynowy oraz związki polifenolowe w tym: awentramidy, kwas ferulowy i kwas sinapinowy. Dodatkowo do substancji bioaktywnych zawartych w ziarnie owsa zaliczyć można wspomniane wcześniej nienasycone kwasy tłuszczowe (NNKT) i β-glukany, a także wielonienasycone kwasy tłuszczowe, a wśród nich kwas α-linolenowy i fitosterole.

Prozdrowotne właściwości owsa

Ziarno owsa cechuje się bogatym składem substancji odżywczych oraz tych o charakterze bioaktywnym. Jego szeroka rekomendacja w zwalczaniu współcześnie występujących chorób dietozależnych powiązana jest z jego właściwościami prozdrowotnymi. W toku licznych badań przeprowadzonych z udziałem zwierząt, działanie owsa sprowadza się do wielu pozytywnych oddziaływań na organizm. Udowodnione doświadczenia zamieszczone w dostępnym piśmiennictwie przedstawiły owies jako zboże o cennej wartości fizjologiczno-żywieniowej, sugerując, że produkty owsiane powinny być włączone do codziennej racji pokarmowej.

Działanie omawianego zboża sprowadza się do licznych właściwości prozdrowotnych, takich jak obniżenie stężenia cholesterolu całkowitego i jego frakcji LDL – lipoprotein o małej gęstości, a wzrostu HDL  – lipoprotein o dużej gęstości w krwi. Dodatkowo nadmienić tutaj można m.in. właściwości przeciwnowotworowe, regulację i utrzymanie odpowiedniego poziomu glukozy we krwi, działanie antyspazmatyczne, które powoduje zmniejszenie skurczu żołądka i napięcia mięśni, działanie moczopędne, a także uspokajające, co udowodniono w licznych eksperymentach in vitro i in vivo. Owies wzmacnia system nerwowy i odpornościowy, a ponadto posiada korzystny wpływ na układ sercowo-naczyniowy.

Piśmiennictwo

  1. Gąsiorowski H. 2003. Wartość fizjologiczno-żywieniowa owsa. Przegląd Zbożowo-Młynarski, 47, 26-28.
  2. Gibiński M., Gumul D., Korus J. 2005. Prozdrowotne właściwości owsa i produktów owsianych,  Żywność. Nauka. Technologia. Jakość, 4(45), 49-60.
  3. Hasik J., Dobrzańska A., Bartnikowska E. 1997. Rola włókna roślinnego w żywieniu człowieka. Wyd. SGGW, Warszawa.
  4. Kawka A., Achremowicz B. 2014. Owies – Roślina XXI wieku. Wykorzystanie żywieniowe i przemysłowe. Nauka Przyroda Technologie, 8, 3, 41.
  5. Kozłowska-Ptaszyńska Z. 2000. Owies nagi — agrotechnika, wartość użytkowa  i perspektywy uprawy. Biuletyn Informacyjny Instytut Uprawy Nawożenia  i Gleboznawstwa, 12, 33-37.
  6. Lange E. 2010. Produkty owsiane jako żywność funkcjonalna. Żywność. Nauka. Technologia. Jakość, 70, 3, 7-24.
  7. Piątkowska E., Witkowicz R., Pisulewska E. 2010. Podstawowy skład chemiczny wybranych odmian owsa siewnego. Żywność. Nauka. Technologia. Jakość, 3(70), 8899.

autor:
mgr inż. Agnieszka Wawrzonek
technolog żywności
absolwentka Uniwersytetu Rolniczego im. Hugona Kołłątaja w Krakowie

Owies – bogactwo prozdrowotnych składników odżywczych
4.8 (95.56%) 9 votes