Olej kokosowy okiem świadomego konsumenta

Zainteresowanie zdrowym odżywianiem stale rośnie. Tendencja ta cieszy, zwłaszcza w czasach, gdy zaburzenia gospodarki lipidowej i węglowodanowej stają się powszechnym problemem wśród dzieci i dorosłych. Jednak wraz ze wzrostem zapotrzebowania na łatwo dostępną wiedzę przekazywaną w przystępny sposób, lawinowo rośnie też liczba informacji z niepewnych źródeł, niepopartych dowodami naukowymi. Przykłady można by mnożyć, jednak szczególną uwagę przyciągają nowe trendy żywieniowe, o których głośno w mediach społecznościowych. Gdy w tle toczyły się odwieczne spory “masło czy margaryna” oraz batalie przeciwników i zwolenników mleka krowiego, swoich “pięciu minut” doczekał się olej kokosowy.

Olej kokosowy – tłuszcz roślinny z przewagą tłuszczów nasyconych

O ile hasło “oleje roślinne” wywołuje dobre skojarzenia, o tyle fakt, że nie wszystkie oleje pochodzenia roślinnego charakteryzują się wysoką zawartością nienasyconych kwasów tłuszczowych nie dla wszystkich jest oczywisty. W czasach, gdy modne stało się wszystko, co naturalne, pierwsze skojarzenie z widokiem 30-metrowej tropikalnej palmy wydaje się wpasowywać w klimat “zdrowych” produktów. Olej kokosowy zawiera jednak aż 82% tłuszczów nasyconych, z którego to powodu, podobnie jak olej palmowy, odstaje od innych olejów roślinnych. Warto zaznaczyć, że olej kokosowy jest źródłem średniołańcuchowych kwasów tłuszczowych, przez co przypisuje mu się liczne prozdrowotne właściwości, które omówione zostały w dalszej części artykułu. Nie można też nie wspomnieć o szerokim zastosowaniu oleju kokosowego w przemyśle kosmetycznym, co dodatkowo przyczynia się do jego popularności.

Afera związana z olejem kokosowym – Od czego się zaczęło?

Potężne poruszenie wywołały zalecenia American Heart Association. W artykule opublikowanym na łamach Circulation, amerykańscy eksperci odnoszą się do statystyk, zgodnie z którymi 72% Amerykanów uważa olej kokosowy za zdrową żywność, co stoi w sprzeczności z opinią większości przedstawicieli nauk o żywieniu. Powołując się na badania naukowe, autorzy zaleceń odradzają stosowanie oleju kokosowego podkreślając, iż charakteryzuje się on wysoką zawartością nasyconych kwasów tłuszczowych.

Pierwsza z przytoczonych w artykule prac miała na celu porównanie wpływu różnych rodzajów tłuszczu (olej kokosowy, słonecznikowy, masło) na poziom cholesterolu LDL u osób o umiarkowanie podwyższonym stężeniu tej frakcji w surowicy krwi. W badaniu tym, zarówno olej kokosowy, jak i masło wpływały na wzrost frakcji LDL cholesterolu, przy czym masło w większym stopniu niż olej kokosowy.

Inna praca z kolei wykazała zwiększenie tego parametru lipidowego przez olej kokosowy w porównaniu do oliwy z oliwek. Jeszcze więcej informacji dostarczył przegląd systematyczny, w którym odniesiono się do wyników różnych badań naukowych (w tym dwóch wspomnianych powyżej). Publikacja miała na celu podsumowanie prac, w których porównywano wpływ oleju kokosowego na stężenie frakcji LDL cholesterolu względem olejów, które są bogate w jedno- i wielonienasycone kwasy tłuszczowe. Wykazano, że olej kokosowy podnosi stężenie frakcji LDL cholesterolu, a także że wzrost ten nie różnił się od powodowanego przez inne źródła tłuszczów nasyconych (masło, tłuszcz wołowy czy palmowy). A co na ten temat mówią polskie zalecenia?

Stanowisko Instytutu Żywności i Żywienia na temat oleju kokosowego

Według zaleceń IŻŻ należy ograniczyć spożycie tłuszczów nasyconych do poziomu określonego jako “możliwie najniższy do osiągnięcia w diecie zapewniającej właściwą wartość żywieniową”, w tym również tłuszczu kokosowego i produktów go zawierających, zwłaszcza w diecie osób starszych. Wspomniane wcześniej średniołańcuchowe kwasy tłuszczowe (MCT), z uwagi na fakt, że wchłaniają się bezpośrednio z jelit do krążenia wrotnego uważa się za korzystne u chorych z zaburzeniami wchłaniania oraz niektórymi chorobami neurologicznymi. Dodatkowo, przypisuje się im znaczenie w redukcji masy ciała, ponieważ obserwowane są tendencje do ich wykorzystywania do procesów energetycznych “na bieżąco”. O ile olej kokosowy uznawany jest za źródło średniołańcuchowych kwasów tłuszczowych, o tyle nie można bezkrytycznie przypisywać mu wszystkich wymienionych wyżej właściwości, ponieważ w jego skład wchodzą też tłuszcze o innej budowie i działaniu. W zaleceniach IŻŻ możemy przeczytać, iż “w porównaniu do tłuszczów zwierzęcych, olej kokosowy nie podnosi całkowitego poziomu cholesterolu i jego frakcji LDL w surowicy, w takim samym stopniu jak masło, ale z drugiej strony nie podwyższa frakcji HDL, w takim stopniu jak oleje roślinne”. Stwierdzenie to wydaje się być kluczowe dla podjęcia decyzji o stosowaniu tego produktu.

Orzechy kokosowe w tradycyjnej diecie azjatyckiej

Warto wspomnieć, że w krajach azjatyckich orzechy kokosowe są istotnym elementem diety. W populacjach tych występowanie chorób sercowo-naczyniowych jest jednak niskie. Autorzy badań wiążą tę obserwację z faktem, iż mieszkańcy tamtych rejonów spożywają dużo owoców, warzyw i ryb. Dowodzi to zatem istotnego znaczenia w diecie produktów o udowodnionych właściwościach kardioprotekcyjnych.

Wnioski świadomego konsumenta

Niektóre “prozdrowotne mody” zdają się być uzasadnione i wręcz korzystne. Jednak najważniejszym zadaniem świadomego konsumenta jest posiadanie własnego zdania. Chroni to przed uleganiem sugestiom, mającym więcej wspólnego z marketingiem niż edukacją żywieniową. Nie ulega wątpliwości, że nasycone kwasy tłuszczowe przyczyniają się do zwiększenia stężenia cholesterolu całkowitego w surowicy krwi oraz cholesterolu frakcji LDL, którego obawiamy się z uwagi na ryzyko rozwoju miażdżycy i jej następstw, takich jak zawał mięśnia sercowego czy udar. Właśnie dlatego zaleca się, aby spożycie tłuszczów nasyconych było możliwie najniższe, promuje się zaś wybieranie źródeł nienasyconych kwasów tłuszczowych.

Zdania ekspertów w kwestii oleju kokosowego są podzielone, gdyż potencjalnych korzyści z jego stosowania nie brakuje, dlatego w chwili obecnej kluczowy wydaje się być przede wszystkim umiar. Olej kokosowy, obok innych rekomendowanych do smażenia olejów, możemy wykorzystywać od czasu do czasu do obróbki termicznej potraw w wysokich temperaturach, pamiętając jednak o zaleceniach dotyczących ograniczenia tłuszczów nasyconych w codziennej diecie.

Niewykluczone, że kolejne doniesienia naukowe przyniosą informacje, które wpłyną na modyfikację niektórych zaleceń. Potrzebne są do tego jednak dobrze zaprojektowane i rzetelnie zrealizowane badania naukowe. Zaaferowani śledzeniem dietetycznych nowinek nie zapominajmy, że dieta zalecana zdrowemu człowiekowi to dieta zbilansowana i zróżnicowana. Najwięcej niebezpieczeństw niosą z sobą nie tyle przejściowe mody czy kontrowersje (których nigdy nie zabraknie!), ale tendencja do popadania w skrajności.

Piśmiennictwo

  1. Sacks, F. M., Lichtenstein, A. H., Wu, J. H., Appel, L. J., Creager, M. A., Kris-Etherton, P. M., … & Stone, N. J. (2017). Dietary fats and cardiovascular disease: a presidential advisory from the American Heart Association. Circulation136(3), e1-e23.
  2. Cox, C., Mann, J., Sutherland, W., Chisholm, A., & Skeaff, M. (1995). Effects of coconut oil, butter, and safflower oil on lipids and lipoproteins in persons with moderately elevated cholesterol levels. Journal of lipid research36(8), 1787-1795.
  3. Voon, P. T., Ng, T. K. W., Lee, V. K. M., & Nesaretnam, K. (2011). Diets high in palmitic acid (16: 0), lauric and myristic acids (12: 0+ 14: 0), or oleic acid (18: 1) do not alter postprandial or fasting plasma homocysteine and inflammatory markers in healthy Malaysian adults–. The American journal of clinical nutrition94(6), 1451-1457.
  4. Eyres, L., Eyres, M. F., Chisholm, A., & Brown, R. C. (2016). Coconut oil consumption and cardiovascular risk factors in humans. Nutrition reviews74(4), 267-280.
  5. Jarosz, M. (2017). Normy żywienia dla populacji polskiej–nowelizacja. IŻŻ, Warszawa.
  6. Kłosiewicz-Latoszek L. (2017), Olej kokosowy a choroby sercowo-naczyniowe, Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej Instytutu Żywności i Żywienia https://ncez.pl/choroba-a-dieta/choroby-ukladu-krazenia/olej-kokosowy-a-choroby-sercowo-naczyniowe, dostęp: 19.04.2018
  7. Harvard Shmerling R.H. (2018), Coconut oil: heart-healthy or just hype? Harvard Health Publishing https://www.health.harvard.edu/heart-disease-overview/coconut-oil-heart-healthy-or-just-hype?utm_content=buffera2c4f&utm_medium=social&utm_source=facebook&utm_campaign=buffer, dostęp: 19.04.2018
  8. Zielińska, A., & Nowak, I. (2014). Kwasy tłuszczowe w olejach roślinnych i ich znaczenie w kosmetyce. Chemik68(2), 103-110.

 

Łucja Dobrucka
absolwentka dietetyki
Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum

Olej kokosowy okiem świadomego konsumenta
5 (100%) 7 votes