Ocena stanu odżywienia – narzędzia i metody badań antropometrycznych

Ważnym elementem każdego postępowania dietetycznego jest określenie sposobu żywienia i ocena stanu odżywienia pacjenta. Aktualnie dysponujemy wieloma metodami umożliwiającymi ocenę stanu odżywienia. Wśród nich wymienić można pomiary antropometryczne oraz szczegółowe badania składu ciała. Odpowiednio zebrany zestaw parametrów i ich właściwa interpretacja pozwala zrozumieć potrzeby i problemy pacjenta oraz ułatwia podjęcie właściwych działań związanych z dietoterapią. 

Zaburzenia stanu odżywienia są bardzo ważnym problemem zdrowotnym, ponieważ zarówno nadmierna masa ciała, jak i niedowaga, prowadzą do rozwoju wielu groźnych chorób. Przeprowadzenie oceny stanu odżywienia wskazuje, czy potrzeby fizjologiczne badanej osoby w odniesieniu do zapotrzebowania na składniki żywieniowe są spełnione. Jeśli nie, istnieje możliwość ukierunkowania postępowania leczniczego, w tym potencjalnej dietoterapii.

Prawidłową masę ciała ocenia się najczęściej na podstawie wskaźnika masy ciała BMI (Body Mass Index). Obecnie wskaźnik ten jest głównym najczęściej stosowanym parametrem diagnozującym niedowagę, nadwagę i otyłość (wykorzystywany jest również w praktyce klinicznej).

Klasyfikacja stanu odżywienia przyjęta przez WHO w 2003 r., wskazuje na niedożywienie, jeśli wskaźnik masy ciała jest równy lub niższy niż 18,4 kg/m2, a nadwagi jeśli jest równy lub wyższy niż 25,1 kg/m2. Współczynnik ten jest jednym z najprostszych i najszybszych określających stan odżywienia wskaźników. [1]

Z innych pomiarów antropometrycznych w ocenie stanu odżywienia pomocne bywają: obwód tali i bioder, obwód niedominującego ramienia i grubość czterech fałdów skórno-tłuszczowych (nad mięśniem dwugłowym, nad mięśniem trójgłowym, pod dolnym kątem łopatki, nad talerzem kości biodrowej). Tak zebrane parametry pozwalają wyliczyć m.in. współczynnik WHR stanowiący wskaźnik dystrybucji tkanki tłuszczowej w organizmie oceniający rodzaj sylwetki (pomocny bywa w określeniu typu otyłości). Natomiast suma grubości fałdów pozwala ocenić skład ciała np. masę mięśniową i tłuszczową ciała pacjenta. [1,2]

Poza przedstawionymi wyżej badaniami antropometrycznymi można wykorzystać inne metody pomiarowe ciała: bioelektryczną metodę impedancji (BIA), absorpcjometrię  rentgenowską (DEXA), tomografię komputerową oraz metody nuklearne (np. analiza aktywnych neutronów In vivo).

Pozostałe techniki oceny zawartości tkanki tłuszczowej w organizmie zależą od celu badania. Wiele metod oceniających stan odżywienia może być wykorzystywanych tylko w placówkach medycznych, takim badaniem jest tomografia komputerowa ciała, znajdująca zastosowanie w ocenie zawartości tkanki tłuszczowej w czasie terapii leczniczej lub wysiłku fizycznego. W codziennej praktyce najlepiej sprawdza się badanie BIA. [2,3,4]

Badanie bioelektryczną metodą impedancji (BIA) jest nieinwazyjnym badaniem oceniającym zawartość tłuszczowej i beztłuszczowej masy ciała. Wykorzystuje ona elektryczne właściwości organizmu, a dokładnie różnice oporności elektrycznej tkanek ciała. Metoda BIA opiera się na prostej zasadzie przewodzenie elektronów. Tkanka beztłuszczowa jest doskonałym przewodnikiem (dzięki zawartej w niej wodzie i elektrolitów), w przeciwieństwie do tkanki tłuszczowej, która jest izolatorem.

Na podstawie badania bioelektryczną metodą impedancji możemy określić następujące parametry:

  • beztłuszczową masę ciała
  • tłuszczową masę ciała
  • całkowitą zawartość wody
  • masę komórkową
  • masę pozakomórkową
  • masę wewnątrzkomórkową

Podczas przeprowadzania badań składu ciała każdą z metod, należy zachować ściśle określone warunki. Wyniki pomiarów zależą bowiem od wielu czynników, które mogą rzutować na wiele parametrów np. zaburzenia wodno-elektrolitowe, stosowane leki, dieta, używki i wiele innych.

Wszystkie stosowane metody badania składu ciała zmierzają do postawienia diagnozy, jednak różnią się między sobą powtarzalnością wyników, a głównym ograniczeniem dla większości z nich jest cena i dostępność specjalistycznej aparatury. Najdroższe najczęściej są wykorzystywane na potrzeby badań naukowych, a w codziennej praktyce stosowane są przede wszystkim tanie badania antropometryczne. [4,5]

Piśmiennictwo:
1. Jarosz M. Diagnozowanie zaburzeń stanu odżywienia, w praktyce lekarskiej i pielęgniarskiej. IŻŻ Warszawa 2010
2 Jarosz M. Rola dietetyka w prewencji i leczeniu chorób. Kompetencje i umiejętności dietetyka w Europie
3. Biernat J. Stan odżywienia w aspekcie stanu zdrowia. Nowiny Lekarskie 2011, 80, 3, 209–212
4. Wronka L. Przegląd metod oceny stanu odżywienia osób dorosłych. Cz. I. Metody Antropometryczne. Żywienie Człowieka i Metabolizm 2010/37/4
5. Jarosz M. Zasada prawidłowego żywienia chorych w szpitalach. Instytut Żywności i Żywienia 2011

 autor
mgr dietetyki Jakub Bukowski
absolwent Uniwersytetu Medycznego w Łodzi

Ocena stanu odżywienia – narzędzia i metody badań antropometrycznych
5 (100%) 2 votes