Niecodzienne pierwiastki

Do roli wapnia czy magnezu nie trzeba przekonywać nikogo. Jednak oprócz składników mineralnych powszechnie znanych, organizm człowieka potrzebuje minimalnych ilości pierwiastków kryjących się w ciemniejszych zakątkach tablicy Mendelejewa. W jakich pokarmach ich szukać i jakie funkcje mogą one pełnić w ustroju?

Kobalt

Kojarzony głównie z odcieniem kobaltowym i pięknym kolorem jego związków chemicznych, stosowanych często jako barwniki. Kobalt znajduje obecnie wiele zastosowań technicznych, a w bardzo niewielkich ilościach jest niezbędny do funkcjonowania organizmu. Występuje w cząsteczce witaminy B12 (cyjanokobalaminy), w organizmie jest z niej uwalniany i duża jego część krąży w stanie wolnym. Osiąga się też dobre efekty leczenia niektórych rodzajów niedokrwistości za pomocą chlorku kobaltu, jednak mechanizm jego działania nie został jeszcze szczegółowo poznany i wciąż trwają badania mające na celu wyjaśnienie roli kobaltu w procesie tworzenia czerwonych krwinek. Przypuszcza się, że odpowiednia podaż kobaltu może być istotna w prewencji nadciśnienia tętniczego. Źródłem kobaltu są warzywa i pełnoziarniste produkty zbożowe.

Chrom

Podobnie jak kobalt, chrom jest ceniony z uwagi na silne zabarwienie swoich związków, dzięki któremu znajduje zastosowanie m.in. w produkcji farb. Nawet jego nazwa, pochodząca z języka greckiego, znaczy tyle co „kolor” (gr. χρώμα). Pierwiastek ten występuje na różnych stopniach utlenienia, co ma ogromne znaczenie dla człowieka, ponieważ jon chromu(III) jest dla organizmu niezbędny, a z kolei jon chromu(VI) – toksyczny. Jon Cr3+wchodzi w skład czynnika tolerancji glukozy, zmniejsza stężenie insuliny, cholesterolu LDL i triacylogliceroli, a zwiększa stężenie korzystnego cholesterolu HDL we krwi. Prawdopodobnie jego niedobór wiąże się więc ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia cukrzycy typu 2 i niedokrwiennej choroby serca. Zbyt niska podaż chromu może też powodować stany lękowe, nerwowość, wahania nastroju, depresję, odrętwienie i mrowienie palców i zaburzenia koordynacji ruchowej. Dobrym źródłem chromu są drożdże, ryby, groszek, cebula, kukurydza. Szkodliwe jest też spożywanie dużej ilości cukru, ponieważ mono- i disacharydy powodują zwiększone wydalanie chromu z moczem.

Molibden

Nazwa tego pierwiastka również pochodzi z języka greckiego i oznacza „podobny do ołowiu”. Jednak w przeciwieństwie do ołowiu, który jest trucizną, niewielkie ilości molibdenu są organizmowi potrzebne. Wchodzi on w skład enzymów odpowiadających za utlenianie aldehydów, detoksykację siarczanów(IV) i katabolizm aminokwasów siarkowych i związków heterocyklicznych, m.in. puryn i pirymidyn. Niedobory molibdenu mogą wywołać takie objawy jak wymioty, bóle głowy, przyspieszony oddech, nocna ślepota, dezorientacja, śpiączka, wzrost stężenia metioniny (jednego z aminokwasów siarkowych) i obniżenie stężenia kwasu moczowego we krwi. Mogą pojawić się też trudności z detoksykacją związków obcych. Molibden znajdziemy w warzywach strączkowych, czerwonej kapuście, kaszy gryczanej, mięsie i jajach.

Rola wszystkich mikroelementów w żywieniu człowieka nie została jeszcze poznana, ale wiemy, że do prawidłowego funkcjonowania organizmu potrzebujemy bardzo wielu różnych składników. Jest to jeden z argumentów przemawiających za tym, że żadna suplementacja nie zastąpi prawidłowej diety. Aby zachować dobry stan zdrowia, potrzebny jest zbilansowany, urozmaicony jadłospis, w którym znajdzie się również taka wartościowa chemia, jak kobalt, chrom czy molibden.

Piśmiennictwo
1. Gawęcki J (red.), Żywienie człowieka. Podstawy nauki o żywieniu, wyd. PWN, Warszawa 2010.
2. Kopaliński W, Słownik mitów i tradycji kultury, wyd. PIW, 1985.

autor:
Agata Jagielska
dietetyk
absolwentka Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego

Niecodzienne pierwiastki
5 (100%) 1 vote