Najnowsze zmiany w zaleceniach dotyczących żywienia niemowląt

Czy można półrocznemu niemowlęciu dać ciasteczko? Czy przecierowe soczki faktycznie są takie zdrowe? Których witamin może brakować noworodkowi? Na te i inne pytania odpowiada tegoroczna (2014) aktualizacja zaleceń dotyczących żywienia niemowląt.

Specjaliści są zgodni co do tego, że karmienie piersią jest najlepszym sposobem żywienia niemowląt. Praktykowane przez pierwsze sześć miesięcy po narodzinach jest określane jako „złoty standard”, ale również później, po rozpoczęciu wprowadzania pokarmów uzupełniających, jest ono bardzo wskazane – tak długo, jak życzy sobie tego mama i dziecko. Żywienie niemowląt naturalnym mlekiem matki zmniejsza ryzyko alergii i wielu chorób cywilizacyjnych, pokarm jest zawsze świeży, czysty i ma odpowiednią temperaturę, nie ma problemu z przygotowywaniem butelek i odmierzaniem ilości mleka. Jeśli jednak  istnieją bezwzględne przeciwwskazania do karmienia piersią (o czym rodzice zostaną poinformowani przez lekarza) należy wprowadzić odpowiednie mleko modyfikowane.

Gdy dziecko w pierwszym półroczu życia ssie tylko pierś lub otrzymuje butelkę, nie ma zazwyczaj potrzeby dodatkowego dopajania go jakimkolwiek innym płynem. W drugim półroczu niemowlę powinno być przyzwyczajane do picia czystej wody, bez dodatków takich jak cukier czy syropy. Jest to bardzo istotne w profilaktyce otyłości.

Soki owocowe nie służą zaspokajaniu pragnienia i nie powinny zastępować wody.Należy je traktować jak pokarm, przy czym trzeba pamiętać, że korzystniejsze jest podawanie świeżych owoców aniżeli soków. Do diety niemowląt karmionych piersią soki można wprowadzić od 7. miesiąca życia, a u dzieci karmionych butelką od 5. miesiąca życia. Ich ilość nie powinna przekraczać 150 ml dziennie.

Wprowadzanie pokarmów uzupełniających należy rozpocząć nie wcześniej niż po ukończeniu przez dziecko 17. tygodnia życia i nie później niż w 26. tygodniu życia. Większość niemowląt umie już wtedy siedzieć z podparciem i kontroluje ruchy swojej głowy i szyi, jest więc gotowa do przyjmowania pokarmów innych niż płynne mleko.

Posiłki uzupełniające są niezbędne w diecie rosnącego dziecka – dostarczają dodatkowej energii, białka, żelaza, cynku, witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (A, D, E) oraz pierwiastków śladowych. Niemowlę przyzwyczaja się do nowych smaków i konsystencji, a wraz z wyrzynaniem się kolejnych zębów stopniowo nabywa umiejętność gryzienia.

Przy wprowadzaniu pokarmów uzupełniających opiekunowie powinni przestrzegać kilku ważnych zasad. Produkty włącza się do diety pojedynczo, na początku w bardzo małych porcjach (maksymalnie 3-4 łyżeczki), obserwując reakcję dziecka.Kolejność wprowadzania nowych smaków ma mniejsze znaczenie – można zacząć od kaszki, ale równie dobrze od warzyw (np. marchewki, dyni) lub owoców (np. jabłka, banana czy gruszki). Aby ułatwić przyzwyczajenie dziecka do smaku warzyw, sugeruje się podanie ich wcześniej niż owoców, gdyż owoce zwykle akceptowane są o wiele łatwiej. Wykazano, że niemowlęta karmione piersią zazwyczaj chętniej zapoznają się z nowymi smakami. Związane to jest prawdopodobnie z przenikaniem substancji smakowych i zapachowych z pożywienia zjadanego przez matkę do mleka.

Wiele kontrowersji w żywieniu niemowląt budzi podawanie glutenu, czyli produktów zawierających pszenicę, żyto lub jęczmień. Aktualne badania wskazują na to, że najbardziej optymalny moment wprowadzenia glutenu to okres od 4 do 6 miesiąca życia dziecka, najlepiej jeszcze pod osłoną pokarmu kobiecego.

Zazwyczaj pierwszym pokarmem glutenowym jest ugotowana na wodzie kasza manna, której niewielką ilość (na początku ok. pół łyżeczki) warto podać dziecku jeszcze przed ukończeniem 6. miesiąca życia. Pomaga to zapobiegać wystąpieniu celiakii.

Do ukończenia 12. miesiąca życia nie powinno się podawać dziecku mleka krowiego jako głównego napoju (dozwolone jest jako dodatek do potraw). Zawiera ono zbyt mało żelaza, a zbyt dużo soli mineralnych (przede wszystkim sodu) w stosunku do zapotrzebowania niemowlęcia. Niekorzystny jest również skład białek mleka krowiego – przeważa w nim kazeina, podczas gdy w mleku kobiecym dominują łatwiej strawne białka serwatkowe. Najlepszym rozwiązaniem byłoby utrzymanie karmienia piersią przynajmniej do ukończenia przez dziecko 1. roku, jeśli jednak jest to niemożliwe, zaleca się podawanie mleka do początkowego, a następnie do dalszego żywienia niemowląt.

Preparaty mleka typu „junior” mogą być podawane dzieciom w 1-3 roku życia, nie są jednak niezbędnym elementem żywienia tej grupy wiekowej, ponieważ można już wtedy podawać mleko krowie (maksymalnie 0,5 litra dziennie) oraz jego przetwory – jogurty, kefiry, maślanki, sery. Żelazo, które jest atutem mleka typu „junior”, można z powodzeniem dostarczyć dziecku z innych źródeł, takich jak mięso, ryby, jaja czy zielone warzywa liściaste.

Istotną zmianą w nowym schemacie żywienia niemowląt jest wcześniejsze podawanie białka jaja. Obecnie można je wprowadzać w tym samym czasie co żółtko, nie ma bowiem dowodów, że opóźnienie jego podania zmniejszy ryzyko wystąpienia alergii. Pamiętać należy jedynie o tym, aby jaja nie były surowe, gdyż stwarza to niebezpieczeństwo zakażenia bakterią Salmonella spp.

Pierwsze dwa lata życia dziecka są kluczowe, jeśli chodzi o kształtowanie się preferencji smakowych. Aby uchronić dziecko przed późniejszymi negatywnymi konsekwencjami, warto od samego początku przyzwyczajać je do smaku pokarmów służących zachowaniu zdrowia. Potrawy dla niemowląt nie powinny być dosalane ani dosładzane, niewskazane są więc też wszelkie gotowe produkty, które zawierają sól lub cukier (ciasteczka, paluszki, herbatniki, krakersy, kostki rosołowe).

Jedynymi witaminami, których może brakować zdrowym, właściwie żywionym niemowlętom, są witaminy D i K. Wskazana jest ich suplementacja zgodnie z zaleceniami lekarza.

Jak widać, żywienie dzieci w pierwszych miesiącach życia ma niebagatelny wpływ na ich przyszłość. Poglądy na temat właściwego doboru pokarmów zmieniają się wraz z rozwojem nauki, gdyż z roku na rok wiemy coraz więcej. Rozsądne i zgodne z zaleceniami karmienie pozwala uniknąć wielu chorób i poprawić jakość całego życia dziecka, które właśnie pojawiło się na świecie.

Piśmiennictwo:

1. Szajewska H, Socha P, Horvath A, Rybak A, Zasady żywienia zdrowych niemowląt. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci, Stand Med, Pediatr 2014;11;321-338.

autor:
Agata Jagielska
dietetyk
absolwentka Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego

Najnowsze zmiany w zaleceniach dotyczących żywienia niemowląt
4.7 (93.33%) 3 votes