Medycyna chińska w codziennej diecie

Niezależnie od niewątpliwego i budzącego podziw rozwoju medycyny konwencjonalnej, w ciągu ostatnich dziesięcioleci wzrasta popularność medycyny alternatywnej. Charakterystyczny dla współczesnego podejścia do leczenia podział organizmu na części i systemy diagnozowane przez odrębnych specjalistów oraz rozłam między tym, co fizyczne i duchowe powodują, że wielu pacjentów szuka rozwiązania swoich problemów odwołując się do znanych od wieków praktyk medycznych. Systemem o ogromnym zasięgu i cieszącym się dużą popularnością, zarówno w zakresie metod terapeutycznych, jak i poradnictwa żywieniowego, jest medycyna chińska.

Główne metody i założenia medycyny chińskiej

Przez wieki medycyna chińska rozwinęła różnorodne metody leczenia, takie jak akupunktura, ziołolecznictwo, masaż, nastawianie kości, dieta oraz ćwiczenia mające na celu pielęgnowanie własnej energii. Filozoficzne i duchowe filary tego nurtu stanowią nauki mistrzów: Loazi, Konfucjusza i Buddy. U podłoża światopoglądu, na którym opiera się medycyna chińska znajduje się odniesienie do cykliczności i sezonowości faz rozwojowych, które można odnaleźć w zgodnych z naturą transformacjach w przyrodzie i życiu człowieka. Elementem tej harmonii jest pojęcie zdrowia.

Dietetyka chińska

Podstawą chińskiego systemu dietetycznego jest nacisk na kształtowanie nawyków żywieniowych oraz znaczna indywidualizacja zaleceń. Kuchnia chińska opiera się na koncepcjach pięciu elementów – przemian (drewna, ognia, ziemi, metalu i wody) oraz dwóch pierwiastków (jin i jang). Wszystkie produkty spożywcze rozważa się pod kątem ich trzech głównych własności: jakości termicznej, smaku i obszaru oddziaływania. Jakość termiczna odnosi się do efektu działania danego produktu, czy jest on gorący, ciepły, neutralny, chłodny czy zimny. Smak rozpatrywany jest nieco inaczej niż w powszechnym rozumieniu, ponieważ poza odczuciem sensorycznym przyporządkowanym konwencjonalnie (smak: słodki, kwaśny, gorzki, słony, ostry, gdzie np. za słodki uważa się ryż), dany smak ma też konkretne właściwości. Obszar działania odnosi się do systemu narządów ciała, na które wpływa dany produkt, np. zgodnie z zaleceniami żywieniowymi według medycyny chińskiej, chłodna, słodko-kwaśna gruszka wpływa na płuca i żołądek poprzez oczyszczenie z gorąca i śluzu oraz nawilżenie. Chociaż jest to sposób myślenia, postrzegania i klasyfikacji obcy spadkobiercom nauki i kultury europejskiej, można jednak znaleźć w nim wiele wspólnych dla obu nurtów odniesień.

Znaczenie roślin leczniczych w medycynie chińskiej

Około 75% wszystkich pacjentów leczonych za pomocą medycyny chińskiej poddawana jest kuracji ziołami. O ile medycyna konwencjonalna, która również korzysta z dobrodziejstwa ziół, stawia głównie na stosowanie naparów czy ekstraktów ziołowych, o tyle medycyna chińska wykorzystuje więcej aspektów, takich jak przetwarzanie ziół, czego przykładem może być suszenie z miodem. Chociaż wiele ziół opisuje się jako “chińskie”, są one importowane, a nazewnictwo wiąże się z faktem, iż zostały sklasyfikowane i opisane zgodnie z teoretycznymi wyznacznikami, którymi posługuje się medycyna chińska.

Ważne dla działania poszczególnych roślin jest ich miejsce działania. Odnosi się ono do obszarów kanału akupunkturowego, powiązanych z nim tkanek, narządów zmysłów i emocji. Przykładowo świeżemu imbirowi, który charakteryzuje się ostrym smakiem i ciepłą temperaturą, przypisuje się działanie na płuca, śledzionę i żołądek. Jednym z zastosowań, które dla imbiru wskazuje medycyna chińska, są mdłości i wymioty. Warto wspomnieć, że medycyna konwencjonalna przejęła te zalecenia i dziś w aptekach można dostać preparaty zawierające imbir, stosowane np. w zmniejszaniu porannych mdłości i zapobieganiu wymiotom u kobiet ciężarnych.

Uniwersalne zalecenia żywieniowe

Chociaż studia nad medycyną chińską, zrozumienie idei wzajemnego przenikania się energii, nauka badania fizykalnego oraz charakterystyczny sposób dobierania terapii może zająć lata, a nawet całe dziesięciolecia, można pokusić się o wyróżnienie pewnych uniwersalnych zasad, zaleceń i propozycji kształtowania nawyków żywieniowych. Oto niektóre z nich:

  • Jedz z radością w cichej i przyjemnej atmosferze

Klasyczne teksty zalecają: “ Kiedy doświadczasz silnych emocji, zaleca się przełożenie czynności jedzenia, aż znikną. (…) Podczas, gdy dobre trawienie uwalnia człowieka od zmartwień, złe przysparza dodatkowych problemów.”

  • Spożywaj posiłki o stałych porach każdego dnia

Zalecany schemat obejmuje trzy główne posiłki uzupełniane np. dwiema mniejszymi przekąskami.

  • “Przestań jeść, kiedy smakuje ci najlepiej”

Ta zasada ma pomóc wskazać moment, w którym została już przyjęta właściwa ilość pokarmu. Jeśli po jedzeniu pojawia się ospałość i uczucie ciężkości, oznacza to, że posiłek był zbyt obfity.

  • Jedz śniadanie jak cesarz, a kolację jak żebrak

Zaleca się, aby śniadanie było obfite i przygotowane na ciepło. Kolacja zaś powinna być skromna i uboga w produkty wysokobiałkowe.

  • Jedz produkty występujące sezonowo oraz dostępne lokalnie

Z uwagi na założenie, że wiele procesów wewnętrznych podąża za zewnętrznymi zmianami, np. związanymi ze zmianami pór roku, zaleca się integrowanie z rytmem, jakim żyje natura. Znajduje to wyraz w dobieraniu produktów dostępnych lokalnie w konkretnych porach roku.

Jak nietrudno zauważyć, postulaty te w ogromnej większości pozostają spójne z głównymi zaleceniami żywieniowymi, które promuje medycyna konwencjonalna.

Traditional Chinese Medicine (TCM) vs Evidence-Based Medicine (EBM)

Jednym z najczęściej dyskutowanych zagadnień jest pytanie o komplementarność medycyny zachodniej, po części wywodzącej się przecież z praktyk znanych już w 5000 lat p.n.e., z trendami uznawanymi dziś za alternatywne. Zwolennicy nowoczesnych metod diagnostycznych i środków leczniczych, które da się szczegółowo mierzyć, porównywać i udoskonalać, coraz częściej są w stanie szukać wspólnego języka z przedstawicielami tych nurtów, które uważane są za alternatywne.  Przykład mogą stanowić badania nad skutecznością leków ziołowych stosowanych w medycynie chińskiej w zapobieganiu i leczeniu chorób neurodegeneracyjnych, czy nad skutecznością komplementarnego leczenia raka jelita grubego. Oczywiście stanowczo odradza się pacjentom stosowanie, równolegle i bez konsultacji, metod proponowanych przez różne systemy lecznicze, co wynika chociażby z możliwych niebezpiecznych dla zdrowia i życia interakcji ziół z lekami aptecznymi (żeń-szeń, przęśl chińska, arcydzięgiel chiński) oraz trudności w ocenie skuteczności danych metod i planowania dalszego leczenia. Zagrożenie stanowią też produkty nielegalnie wprowadzane do obrotu – sfałszowane leki i suplementy diety, opisywane jako środku należące do stosowanych w medycynie chińskiej. Nie zmienia to faktu, że debata nad szukaniem wspólnych obszarów spotkania różnych nurtów i metod może być korzystna. Warto wzbogacać swoją wiedzę w tym zakresie, a zarazem pozostać otwartym na możliwość doskonalenia istniejących metod czy korekcję przekonań w oparciu o wymianę wiedzy, którą ludzkość zgłębia od lat i pragnie nadal poszerzać.

W poszukiwaniu duszy medycyny

Pozostając uwikłanymi w wielość teorii i mechanizmów, zaangażowani w poszukiwanie jednoznacznych i pewnych odpowiedzi, stawiamy sobie pytanie o cel naszych działań i granicę ludzkich możliwości. Stale ściera się w nas zachwyt i tęsknota. Zachwyt – nad nowoczesnością, nad poznawaniem świata na poziomie molekularnych cząstek i poszerzaniem możliwości leczniczych poza obszar niedostępny naszym poprzednikom, zaś tęsknota – wyrażona w fascynacji mądrością tych, którzy tylko dzięki wnikliwej obserwacji ludzkiego organizmu i świata przyrody potrafili w sposób niezwykle trafny odkrywać jej tajemnice. Prawdopodobnie rozdarcie między współczesnym relatywizmem potrzeb i przekonań a tradycją, dającą oparcie i wzorce, zdające się chronić to, co w nas bliskie naturze, pozostanie znakiem medycyny XXI wieku, która zwracając się ku holistycznemu spojrzeniu na człowieka, daje wyraz swym prometejskim ambicjom.

Piśmiennictwo

  1. Katner J. (2014) Terapia pożywieniem. Dietetyka według tradycyjnej medycyny chińskiej. Wyd. Galaktyka, Łódź.
  2. Montakab H. (2015) Medycyna chińska w praktyce. Teoria, diagnostyka i terapia w rozumieniu zachodnim. Wyd. Galaktyka, Łódź
  3. Jaworska G. (2007). Charakterystyka żywności dla grup narodowościowych, religijnych i społecznych. ŻYWNOŚĆ, 125.
  4. Cianciara, D. (2012). Integracja medycyny tradycyjnej z akademicką. Probl. Hig. Epidemiol93, 223-228.
  5. Fijałek, Z., & Sarna, K. (2009). Wybrane aspekty jakości produktów leczniczych i suplementów diety–produkty substandardowe, nielegalne i sfałszowane. Farmacja Polska65, 467-475.
  6. Drozd, J. (2012). Wczoraj i dziś ziołolecznictwa. Przegląd Medyczny Uniwersytetu Rzeszowskiego i Narodowego Instytutu Leków w Warszawie, (2).
  7. Ho, Y. S., So, K. F., & Chang, R. C. C. (2011). Drug discovery from Chinese medicine against neurodegeneration in Alzheimer’s and vascular dementia. Chinese medicine6(1), 15.
  8. Lahans, T. (2007). Integrating Chinese and conventional medicine in colorectal cancer treatment. Integrative cancer therapies6(1), 89-94.
  9. Chen, K. C., Lu, R., Iqbal, U., Hsu, K. C., Chen, B. L., Nguyen, P. A., … & Tsai, S. H. (2015). Interactions between traditional Chinese medicine and western drugs in Taiwan: A population-based study. Computer methods and programs in biomedicine122(3), 462-470.
  10. Ginekologiczne, P. T. (2015). Recommendations of the Polish Gynecological Society regarding application of “Prevomit” in obstetrics. Ginekologia polska86(4).
  11. Szczeklik, A. K. (2007). Kore. O chorych, chorobach i poszukiwaniu duszy medycyny. Wyd. Znak, Kraków.

Łucja Dobrucka
absolwentka dietetyki
Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum

Medycyna chińska w codziennej diecie
4.3 (86%) 10 votes