Matczyne wybory żywieniowe i styl życia to główne czynniki wpływające na zdrowie dziecka

Na zdrowie człowieka ma wpływ wiele czynników, a wśród nich największe znaczenie ma styl życia. Stanowi on zespół codziennych zachowań związanych z wyborem optymalnego sposobu odżywiania, ograniczeniu stosowania używek oraz pamiętaniu o codziennej aktywności fizycznej. Nawyki żywieniowe kobiety przed ciążą jak i w trakcie jej trwania mają wpływ na rozwój dziecka w okresie płodowym, ale również wpływają na stan jego zdrowia, rozwój fizyczny i intelektualny w dzieciństwie, a nawet w wieku dorosłym. Ponadto do około 10 roku życia kształtują się u dziecka nawyki żywieniowe, które są przekazywane przez rodziców. Ukształtowane nawyki ciężko później zmienić, dlatego szczególną rolę odgrywa tu matka, która kształtuje preferencje smakowe i żywieniowe dziecka.

Zbilansowana dieta i urozmaicony wachlarz żywności przyczyniają się do spełnienia wymagań energetycznych i odżywczych do prawidłowego rozwoju dziecka. Pomagają utrzymać dobrą formę i samopoczucie. Całkowite zapotrzebowanie na energię podczas ciąży u większość kobiet wynosi 2000 – 2800 kcal/dziennie w zależności od BMI, aktywności fizycznej i masy ciała. Niekorzystny wpływ na płód ma zarówno niedożywienie jak i nadwaga matki. Środowisko w brzuchu otyłej matki spowalnia metabolizm dziecka i uczy je, że do przetrwania konieczne jest gromadzenie tłuszczu. W późniejszym rozwoju u dzieci urodzonych przez otyłe matki obserwuje się większy odsetek osób cierpiących na nadwagę i zespół metaboliczny. Aktywność fizyczna jest niezbędna w codziennym życiu człowieka, gdyż stymuluje prace całego organizmu. Ćwiczenia fizyczne (oddechowe, rozluźniające, rozciągające) zwiększają możliwości adaptacyjne i sprzyjają równowadze psychicznej i emocjonalnej.

Niedobory żywieniowe ciężarnych i karmiących związane z nieprawidłowymi zwyczajami powinny zostać uzupełnione suplementami witamin i pierwiastków śladowych. W profilaktyce wad cewy nerwowej zaleca się u kobiet w okresie przedkoncepcyjnym oraz w pierwszych 12 tyg. ciąży stosować suplementację kwasem foliowym.

Kwas foliowy naturalnie występuje w zielonych liściach warzyw, orzechach oraz pełnoziarnistych produktach zbożowych. Podczas ciąży organizm potrzebuje przede wszystkim fosforu, wapnia i żelaza. Wapno można znaleźć w serach twarogowych, mleku, jogurcie, brokułach. Fosfor występuje w praktycznie wszystkich produktach spożywczych. Żelazo zapobiega przedwczesnym porodom, a jego źródłem jest mięso, ryby. Jod pomoże w zmniejszeniu ryzyka wystąpienia niedorozwoju umysłowego. Niedostateczne spożycie ryb jest wskazaniem do stosowania suplementów kwasami omega-3. Spożywanie witamin i składników mineralnych przed i w okresie ciąży jest ochroną ale nie  środkiem zastępującym rozsądną dietę. Podczas ciąży groźne mogą być nie tylko niedobory np. żelaza, cynku, jodu, wapnia, kwasu foliowego, czy witamin antyoksydacyjnych, ale także nadmiary, głównie witaminy A, D i E.

Dziennie należy spożywać około 1,5 litra płynów albo i więcej (mleko, soki owocowe, wodę mineralną). Napoje energetyczne nie są zalecane w czasie ciąży. Nie wskazane są także kofeina i alkohol, które mogą przechodzić przez łożysko i wpływać na rytm pracy serca i oddechów u dziecka. Spożycie kofeiny nie powinno przekraczać 200 mg na dobę. 

Tolerancja płodu na alkohol jest bardzo niska. Narażenie na oddziaływanie alkoholu powoduje zaburzenia rozwoju nerwowego, a nawet może doprowadzić do poronienia. Jeśli matka jest uzależniona od alkoholu i pije podczas ciąży, to potomstwo w późniejszym okresie życia będzie również podatne na uzależnienia. Herbata pita do posiłków hamuje przyswajalność przez organizm żelaza. Spożywanie słodyczy przez kobiety w pierwszych miesiącach ciąży może powodować większą skłonność u dziecka do spożywania słodyczy, co jest związane z rozwojem receptorów smaku u płodu. W wyniku przedostawania się substancji smakowych i zapachowych, pochodzących z pokarmu spożywanego przez matkę do płynu owodniowego, niemowlę uczy się je wcześniej rozpoznawać i akceptować. Palenie tytoniu w czasie rozwoju płodu zwiększana podatność dziecka na uzależnienie od palenia. Dzieci kobiet palących rodzą się z niższą masą, częściej zapadają na choroby układu oddechowego. Negatywny wpływ na dziecko ma głownie tlenek węgla, który powoduje braki tlenu, niezbędnego do rozwoju płodu.

Kobiety w ciąży i ich nienarodzone dzieci są bardziej podatne na zatrucia pokarmowe, dlatego należy zredukować ryzyko wystąpienia chorób, przestrzegając higieny jedzenia, gdyż szkodliwe bakterie z zanieczyszczonego jedzenia i wody mogą być bardzo niebezpieczne. Należy gotować żywności do minimalnych bezpiecznych temperatur, unikać niepasteryzowanych produktów: soku, mleka i serów. Najodpowiedniejszym sposobem żywienia dzieci od urodzenia do 6 miesiąca według zaleceń WHO jest wyłączne karmienie piersią, ze względu na walory odżywcze i zdrowotne mleka kobiecego.

Warunkiem prawidłowego odżywiania kobiet w ciąży jest nie tylko znajomość zasad racjonalnego odżywiania, ale również wiedza kobiet na temat wpływu żywienia na przebieg ciąży oraz prawidłowy rozwój dziecka zarówno fizyczny jak i umysłowy oraz prawidłowy stan zdrowia w późniejszym okresie życia.

 

Piśmiennictwo
1. Borszewska-Kornacka M.K., Rachtan-Janicka J., Wesołowska A. i wsp.: Stanowisko Grupy Ekspertów w sprawie congestive parameters of children development. Addict Behav. 1998; 23: 635-638.
2. Hamułka J., Wawrzyniak A., Ocena spożycia wybranych witamin i składników mineralnych u kobiet w ciąży [w:] Roczn. PZH 2005, 56 NR 3, 245-251
3. Jabłoński E, Sobczak M: Składniki mineralne w diecie kobiet ciężarnych i karmiących. Część II. Mikrominerały: żelazo, cynk, miedź, selen, jod, fluor,mangan,molibden,chrom. Przegl Lek 2007, 64, 3: 170-174.
4. Jabłoński E, Wilczyński J: Produkty spożywcze naturalnym źródłem witamin dla kobiet w ciąży. Gin Pol 2006, 77, 3: 227-237.
5. Krulewitch C. Alcohol consumption during pregnancy. Annu Rev Nurs Res. 2005; 23: 101-134.
6. Lassen K, Oei T. Effects of maternal cigarette smoking during pregnancy on long- term physical and
7. Rapacka M. Odżywianie kobiety ciężarnej. [w:] Położnictwo – podręcznik dla położnych i pielęgniarek. Bręborowicz G(red). PZWL, Warszawa 2002.
8. Stomko Z, Hasik J i wsp. Żywienie kobiet ciężarnych. [w:] Żywienie człowieka zdrowego i chorego. Hasik J, Gawędzki J (red). PWN, Warszawa 2004.
9. Woynarowska B. Czynniki warunkujące zdrowie i dbałość o zdrowie. [w:] Edukacja zdrowotna. Woynarowska B (red). PWN, Warszawa 2010: 44-55.
10. Zagórecka E., Socha P., Stolarczyk A. i wsp.: Realizacja zaleceń dotycząca żywienia niemowląt a zwyczaje żywieniowe. [w:] Żywienie w zdrowiu publicznym. red. P. Januszewicz, P. Socha, A. Mazur, Wyd. Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów 2009, 84 -105.

autor:
mgr inż. Emilia  Kliber
technologia żywności
absolwentka Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu

Matczyne wybory żywieniowe i styl życia to główne czynniki wpływające na zdrowie dziecka
5 (100%) 2 votes