Jak zapobiec alergii u dziecka?

Układ immunologiczny (odpornościowy) nie zawsze funkcjonuje prawidłowo. Czasem wykazuje swego rodzaju nadwrażliwość na czynniki z pozoru zupełnie nieszkodliwe. Alergią na pokarm nazywamy powtarzalną, niepożądaną reakcję na pożywienie, która jest wynikiem specyficznej odpowiedzi immunologicznej.

Alergia pokarmowa dotyka od 1-2% do 10% populacji, zależnie od kraju. W Polsce częstość alergii pokarmowej u niemowląt wynosi 4,5%, a wśród dzieci w wieku od 1 roku do 3 lat – 2,8%. Najczęstszymi alergenami są białka mleka krowiego, jaja kurzego, gluten, soja, orzeszki ziemne, ryby i skorupiaki. W Polsce obserwuje się też częstsze niż w innych krajach uczulenie na owoce cytrusowe. Rośnie problem coraz powszechniejszego występowania anafilaksji popokarmowej, czyli bardzo gwałtownej, ciężkiej, potencjalnie zagrażającej życiu reakcji wieloukładowej na spożyty pokarm. Objawia się ona m.in. niewydolnością oddechową i spadkiem ciśnienia, którym towarzyszą zmiany na skórze, błonach śluzowych i reakcje ze strony przewodu pokarmowego.

Czy można zrobić coś, żeby ustrzec się przed alergią? W znacznej mierze za jej wystąpienie odpowiadają czynniki genetyczne, na które nie mamy wpływu. Niemniej, pewne kroki podjęte w 1. roku życia dziecka mogą zmniejszać ryzyko pojawienia się alergii.

Pierwszą i najważniejszą zasadą jest wyłączne karmienie piersią przez okres 4-6 miesięcy. Mimo ogromnego postępu nauki wciąż nie jesteśmy w stanie wiernie odtworzyć wszystkich składników pokarmu kobiecego, a szczególnie tych, które wspomagają układ odpornościowy dziecka. Nie ma też żadnych powodów, aby matka karmiąca rezygnowała z potencjalnie alergizujących pokarmów, nawet jeśli dziecko należy do tzw. grup ryzyka. Nie udowodniono bowiem, aby takie postępowanie zmniejszało prawdopodobieństwo wystąpienia alergii u dziecka, może za to prowadzić do niedoborów żywieniowych u matki.

Produkty uzupełniające należy wprowadzać najwcześniej po ukończeniu przez dziecko 17. tygodnia, a najpóźniej w 26. tygodniu życia.Zaczyna się zwykle od warzyw, owoców lub kaszki, niedługo potem dodaje się mięso, a już w 7. miesiącu można rozszerzyć jadłospis niemowlęcia o ryby i jaja. Nie wykazano, aby opóźnianie podawania potencjalnych alergenów odnosiło korzystny skutek. Wręcz przeciwnie – badania wskazują na mniejsze ryzyko rozwoju alergii przy wprowadzaniu ich razem z innymi pokarmami uzupełniającymi niż przy opóźnianiu ich podawania. Jedynie w przypadku mleka krowiego sugeruje się wstrzymanie karmienia do ukończenia przez dziecko 1. roku życia, ale jest to spowodowane głównie jego nieodpowiednim dla niemowląt składem – zawiera zbyt dużo białka, soli mineralnych (zwłaszcza sodu), a za mało żelaza. Nie powinno więc stanowić głównego napoju niemowlęcia. Może być jednak wprowadzany przed ukończeniem 1. roku jako niewielki dodatek do potraw, w postaci płynnej albo w formie jogurtu, kefiru czy twarożku.

W żywieniu dzieci z grup ryzyka wystąpienia alergii na białko mleka krowiego (obciążonych rodzinnie) stosuje się hydrolizaty o nieznacznym stopniu hydrolizy (oznaczane jako HA), oczywiście tylko wtedy, gdy dziecko nie może być karmione piersią. Nie poleca się preparatów sojowych, ponieważ białka soi również często wywołują u tych dzieci uczulenie. O wyborze odpowiedniej mieszanki powinien jednak zadecydować lekarz.

Dopóki u dziecka nie stwierdzono alergii, nie należy na własną rękę wprowadzać ograniczeń dietetycznych. Warto jedynie zadbać, by pierwsze próby podania pokarmów potencjalnie alergizujących odbyły się w domu, a nie w żłobku czy restauracji.

O profilaktykę alergii należy się troszczyć już od samego początku. Karmienie piersią i rozsądne wprowadzanie pokarmów uzupełniających oraz przestrzeganie zaleceń lekarza znacząco zmniejsza ryzyko wystąpienia uczulenia. A rodzice małych alergików mogą pocieszyć się myślą, że z wielu alergii pokarmowych dość szybko się wyrasta.

Piśmiennictwo
1. Jedynak-Wąsowicz U, Zalecenia żywieniowe w zapobieganiu chorobom alergicznym oraz wytyczne postępowania w alergii na pokarm u dzieci – stanowisko AAP i NIAID, Stand Med, Pediatr 2013;11(1)supl.2;37-42.
2. Szajewska H, Socha P, Horvath A, Rybak A, Zasady żywienia zdrowych niemowląt. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci, Stand Med, Pediatr 2014;11;321-338.

 

autor:
Agata Jagielska
dietetyk
absolwentka Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego

Jak zapobiec alergii u dziecka?
Oceń