Jak przygotować się do badań laboratoryjnych?

Rutynowe badania zlecane przez lekarza to główne narzędzie diagnostyczne, lecznicze oraz profilaktyczne. Zdarza się często, że pomimo zastosowania właściwych technik laboratoryjnych przez diagnostę wynik nie odpowiada rzeczywistemu stanowi pacjenta. Zjawisko to określa się mianem błędu fazy przedanalitycznej. Nie jesteśmy wobec niego bezsilni, sami możemy go zminimalizować. Czynniki środowiskowe takie jak: dieta (również głodzenie), wysiłek fizyczny, używki oraz leki oddziałują na wynik badania. Jak przygotować się do badań laboratoryjnych?

Krok po kroku jak przygotować się do badań laboratoryjnych

Najczęściej pobieranym materiałem do badań laboratoryjnych jest krew pełna (żylna, tętnicza, włośniczkowa), mocz z dobowej zbiórki (DZM) lub środkowego strumienia oraz kał (badanie na stopień strawności, obecność krwi utajonej). Na badanie należy stawić się rano – optymalnie między godziną 06.00 a 09.00.

Powinieneś:

  • być na czczo, czyli po 12 godzinach powstrzymywania się od spożywania pokarmów. Zaleca się, aby ostatni posiłek dnia poprzedzającego badanie był lekkostrawny.
  • odpocząć przed pobraniem materiału co najmniej 15 minut.
  • jeżeli wykonywałeś znaczny wysiłek fizyczny lub spożyłeś duże ilości alkoholu (wieczorem dnia poprzedniego) możesz przystąpić do badania dopiero po 48 godzinach,
  • po uzgodnieniu z lekarzem ograniczyć przyjmowanie leków (z wyjątkiem koniecznych). Materiał powinien być pobrany przed rozpoczęciem leczenia farmakologicznego.

W fazie poprzedzającej właściwą analizą próbek dochodzi do częstego zjawiska jakim jest hemoliza. Polega ona na rozpadzie krwinek czerwonych (erytrocytów) oraz wypływie z ich wnętrza różnych substancji, między innymi potasu, żelaza oraz hemoglobiny. Ich stężenie wzrasta w surowicy krwi co fałszuje wynik.

Co przyczynia się do uszkodzenia krwinek? W głównej mierze niewłaściwe pobieranie krwi przez personel medyczny: zbyt długi ucisk stazy (opaski uciskowej), silne wypychanie krwi ze strzykawki, intensywne mieszanie, dobór za wąskiej igły.

Niekorzystne czynniki

Gdy nie stosujesz się do wyżej wymienionych wskazówek, które podpowiadają, jak przygotować się do badań laboratoryjnych – działasz na swoją niekorzyść. Wiedz, że:

– Dieta bogatotłuszczowa zwiększa stężenie triglicerydów (TG) we krwi. Powoduje to zmętnienie surowicy/osocza i niemożność wykonania dalszych badań. Próbka taka określana jest mianem lipemicznej. Niekorzystne jest również stosowanie przed badaniami laboratoryjnymi diety bogatobiałkowej (zwiększającej stężenie amoniaku, mocznika, kwasu moczowego i białka całkowitego w surowicy krwi) oraz ubogobiałkowej.

– Wysiłek fizyczny – powstrzymaj się od intensywnego wysiłku na 48 godzin przed badaniem. Znaczna aktywność obniża poziom glukozy, cholesterolu oraz triglicerydów a podwyższa takie parametry jak: aktywność kinazy kreatyninowej, stężenie kwasu moczowego, hormonów oraz ilość białek.

– Alkohol – spożyty w czasie krótszym niż 48 godzin przed badaniem wpływa na poziom GGTP (hormon stosowany w diagnostyce zastoju żółci, alkoholowej choroby oraz nowotworów wątroby). Alkohol powoduje także przejściowy wzrost objętości erytrocytów.

– Leki i używki – jeśli to możliwe leki (także witamina C) powinny być przyjmowane po pobraniu materiału. Badania laboratoryjnego nie wykona się również jeśli przyjmujesz dla przykładu preparaty żelaza (wynik nieadekwatny). Kofeina zawarta w kawie wypitej przed badaniem podnosi stężenie kwasów tłuszczowych, glukozy oraz hormonów.

Kobiety w ciąży

W przypadku kobiet w ciąży zmiany parametrów są zjawiskiem fizjologicznym. Wzrasta objętość osocza z 2,6 do 3,9 litra (pomiędzy 10 a 35 tygodniem ciąży). Powoduje to spadek i rozcieńczenie oznaczanych substancji we krwi. W trzecim trymestrze ciąży rośnie o 25 procent objętość wydalanego moczu i wzrasta filtracja kłębuszkowa.

Jednym z ostatnich kroków jest przekazanie pobranego materiału do laboratorium. Próbki krwi powinny docierać w ciągu 45 minut od pobrania co pozwoli je odwirować (krew pełną wiruje się w celu oddzielenia surowicy lub osocza od krwinek czerwonych); mocz należy dostarczyć w ciągu 4 godzin. Reszta leży w rękach diagnosty laboratoryjnego, a interpretacja wyniku należy do lekarza.

Piśmiennictwo
1. Angielski S.,”Biochemia kliniczna i analityczna”, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2000.
2. Dembińska-Kieć A., Naskalski J.,”Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej”, Elsevier Urban & Partner, Wrocław 2009.

autor:
mgr Monika Gackowska
dietetyk, analityk medyczny
absolwentka Collegium Medicum w Bydgoszczy

Jak przygotować się do badań laboratoryjnych?
4.3 (85%) 4 votes