Fakty, które wpływają na efekt pracy nad masą ciała u pacjenta z depresją

Wbrew powszechnie panującej opinii, depresja nie jest tylko widocznym obniżeniem nastroju. Według dostępnych źródeł, jest utratą zainteresowania czymkolwiek, niemożnością doznawania jakiejkolwiek przyjemności. Manifestuje się poprzez znaczne obniżenie nastroju, sprawności intelektualnej. Współwystępuje również z wieloma dolegliwościami somatycznymi. Współistnienie otyłości i depresji jest zjawiskiem bardzo częstym, niestety dość duże trudności sprawia zlokalizowanie, które z nich jest tym pierwotnym (PAP 2007). Przypuszczalnie tworzą one rodzaj błędnego koła, dlatego tym bardziej istotnym wydaje się być poznanie czynników chorobowych, które w sposób bezpośredni wpływają na efektywność kuracji odchudzającej.

Jak wspomina Babak Roshanaei-Moghaddam, psychiatra z Uniwersytetu Waszyngtońskiego, zdecydowana większość programów utraty wagi przywiązuje zbyt mało uwagi do procesu badania i leczenia depresji. Szkoda, ponieważ uwzględniając te czynniki można jednocześnie zadbać o zdrowie zarówno psychiczne jak i fizyczne pacjenta a więc doprowadzić do pełnego wyleczenia, a nie tylko zmian w zakresie przyzwyczajeń. Ponieważ psychika oraz fizjologia stanowią nierozerwalną całość, tak też powinny być traktowane podczas kuracji. Obecność kilku istotnych faktów nierozerwalnie powiązanych z depresją, ma istotny wpływ na efekt pracy dietetycznej.

Serotonina

Jak wynika z badań, jednym z czynników występowania depresji jest zaburzenie działania neurotransmiterów w mózgu. Na skutek tych zmian dochodzi do zaburzeń w poziomie serotoniny, zwanej potocznie hormonem szczęścia (Young 2007). Niedobór serotoniny skutkuje deficytem pozytywnych odczuć, pojawia się więc potrzeba kompensacji braku. Częstym sposobem radzenia sobie z nim jest podjadanie słodyczy. Słodycze powodują krótkotrwały wzrost poziomu tego przekaźnika. Po kilku godzinach oznacza to jednak ponowny gwałtowny spadek i podjadanie zatacza błędne koło:

Zamknięty krąg zajadania problemów skutkuje zwiększeniem wagi, zwiększenie wagi prowadzi do spadku nastroju, sposobem na spadek nastroju jest zajadanie…

Często później zamiast reakcji na negatywne sygnały z otoczenia słyszymy: „Jestem gruba, nic mi się nie chce”, to zachowanie typowe dla ludzi uzależnionych.

Nałóg

Apetyt na słodycze współwystępuje tu również z przynależnością do grupy ryzyka uzależnień. Badania wskazują, że częstym sposobem radzenia sobie z depresją jest ucieczka w nałogi. Wykazano, że ten sposób działania pogarsza rokowania dotyczące wyleczenia z depresji. Ogólna zwiększona podatność na uzależnienia łatwo może znaleźć ujście w jedzeniu emocjonalnym.  Irracjonalne podejście rządzące zachowaniem ludzi dotkniętych nałogiem jest identyczne w przypadku każdego z nich. Nie ważne czy mowa tu o paleniu tytoniu, narkotykach czy chorobliwym podjadaniu. Zawsze w trudnej sytuacji łatwiej jest ponownie uciec w nałóg niż leczyć się z niego abstynencją.

Warto pamiętać, iż kluczowa jest tu zmiana podejścia zgodnie z założeniem: „przestaję ze sobą walczyć, zaczynam się sobą opiekować”. Ponieważ walka ze sobą nierozerwalnie wiąże się z przeżywaniem negatywnych emocji oraz przegraną, dopiero opieka nad sobą wymusza rozpoznawanie własnych potrzeb.

Aktywność

Depresja to również wykluczenie aktywności fizycznej. Ze względu na spadek motywacji, brak energii, poczucie rezygnacji czy nierzadko niemożliwość odczuwania przyjemności, osoby dotknięte chorobą zamykają się w swoim świecie całkowicie rezygnując z ruchu. To duży błąd, ponieważ jak pokazują badania nawet krótka aktywność fizyczna np. w formie spaceru, znacząco podnosi poziom endorfin oraz serotoniny – a więc naturalnych substancji poprawiających samopoczucie i zmniejszających odczuwanie bólu (Paluska, Schwenk 2000). Warto więc pamiętać, że aktywność fizyczna to nie tylko i wyłącznie bieganie czy chodzenie na siłownię. Należy motywować chorego nawet do małych aktywności takich jak wspólne wyjście do sklepu czy pomoc w domowych obowiązkach. Efekty aktywności fizycznej mają również bezpośredni wpływ na wzrost pewności siebie oraz poczucie samoskuteczności, z których deficytem mamy do czynienia w chorobie.

Samoskuteczność

Osobie chorej na depresję towarzyszy również trudne do przezwyciężenia poczucie beznadziejności i bezradności. Wpływa to bezpośrednio na trudności w podejmowaniu konstruktywnych decyzji czy zmniejszoną odporność na stres. Dużą rolę odgrywa tu samoocena, której poziom warunkuje oczekiwania co do efektu podejmowanych działań. To właśnie od oczekiwań w sposób bezpośredni zależy to, czy pacjent zdecyduje się podjąć określone zachowania. Wysokie poczucie własnej skuteczności zmniejsza lęk i zahamowania związane z działaniem. Im wyższe u pacjenta, tym większa wytrwałość w dążeniu do celu, jest on również w stanie włożyć w działanie większy wysiłek, jeśli oczekuje, że potrafi osiągnąć cel (Bandura 2007). Praca nad zachowaniami zwiększającymi samoskuteczność buduje w chorym poczucie sprawstwa, przekonanie „może rzeczywiście jestem w stanie to zrobić”.

Samoocena

Powołując się na badania Wojskowego Instytutu Higieny i Epidemiologii w Warszawie można wskazać, że na depresyjność oraz poczucie satysfakcji z życia wpływa przede wszystkim poziom samooceny. Co więcej postuluje się również znaczenie masy ciała dla wzmocnienia samooceny.

Czynnik ten jest powiązany bezpośrednio z poziomem depresyjności. Niskiej samoocenie towarzyszy wysoki poziom depresyjności, podczas gdy wysoka samoocena warunkuje wyższe poczucie jakości życia. Co ciekawe, poziom odczuwanej satysfakcji z życia wiąże się z innymi obszarami samooceny u osób z prawidłową masą ciała niż u osób z nadwagą. Udowodniono, że negatywne myśli na własny temat przyczyniają się do problemów z kontrolowaniem wagi ( WIHiE w Warszawie 2011). Brak akceptacji siebie łączy się więc bezpośrednio z pogorszeniem funkcjonowania w każdym z możliwych obszarów życia. Praca nad samooceną chorego pozwala na wprowadzenie trwałych i skutecznych zmian w kwestii satysfakcji z życia.

Lekozależne tycie

Prowadząc kurację pacjenta depresyjnego warto pamiętać również o obecności czynników niezależnych bezpośrednio od pacjenta. Leczenie stosowane w zaburzeniach nastroju bardzo często ma znaczący wpływ na zwiększenie apetytu czy procesy metaboliczne. Leczenie współwystępuje również często z bezsennością. Niewystarczająca ilość snu również w sposób bezpośredni sprzyja tyciu, nie tylko za sprawą nocnego podjadania (Neurology Reviews 2012). Tym samym leczenie zwiększa często masę ciała pacjenta. Nieodłącznym elementem są więc konstruktywne techniki pracy z nawykami oraz poszerzenie świadomości dotyczącej prawidłowych zwyczajów żywieniowych.

W przypadku problemów psychologicznych związanych z depresją z pomocą przychodzi psychoterapia. Jak pokazały badania psychoterapia w trakcie terapii odchudzającej ułatwia redukcję masy ciała i podnosi efektywność terapii odchudzającej (PAP 2007). Powinna ona zawierać takie elementy leczące jak praca nad samoakceptacją, motywacją, samooceną oraz samokontrolą. Istotna jest tu również rola rozwijania samoświadomości. Bazą powinna stać się nauka samoobserwacji, świadomość własnego ciała, myśli i emocji, które są często podstawą do identyfikacji i adekwatnego zaspokajania własnych potrzeb.

Piśmiennictwo

  1. Bandura A., Teoria społecznego uczenia się. Warszawa, 2007
  2. Bertrandt K., Samoocena a jakość życia i występowanie objawów depresyjnych u osób z nadwagą i otyłością  w porównaniu z osobami  o prawidłowej masie ciała, Wojskowy Instytut Higieny i Epidemiologii  w Warszawie, 92(4), 2011
  3. Juruć A. , Wierusz-Wysocka B., Bogdański P., Psychological aspects of food and oveweight, Poznań
  4. Katon, W.J., M. Von Korff, E.H. Lin, G. Simon, E. Ludman, J. Russo, P. Ciechanowski, E. Walker, and T. Bush. The Pathways Study: A randomized trial of collaborative care in patients with diabetes and depression. Archives of General Psychiatry 61 (10) 2004
  5. McKenzie K., Zrozumieć depresję, Gdańsk 2007
  6. Neurology Reviews, Lack of Sleep Linked to Obesity, 4;20 (4) 2012
  7. Newsweek.pl, Walka z depresją pomaga w odchudzaniu i na odwrót, 2010
  8. PAP – Nauka w Polsce, Depresja a efektywność kuracji, 2007
  9. Paluska, S.A., & Schwenk, T.L. (2000). Physical activity and mental health: current concepts. Sports Med, 29(3)2011
  10. Singh G., Jackson C. A, Dobson A., Mishra G. D, Bidirectional association between weight change and depression in mid-aged women: a population-based longitudinal study, International Journal of Obesity 2013
  11. Young, S. N., How to increase serotonin in the human brain without drugs. Journal of Psychiatry & Neuroscience, 32(6) 2007

 

autor:
mgr psychologii Agata Orłowska
spec. psychologii klinicznej
absolwentka Uniwersytetu Gdańskiego

Fakty, które wpływają na efekt pracy nad masą ciała u pacjenta z depresją
5 (100%) 1 vote