„Dziedziczenie” otyłości przez dzieci

Statystyki występowania nadwagi i otyłości u polskich dzieci są alarmujące. Problem ten wzrasta wraz z rozwojem cywilizacyjnym. Obecnie badania pokazują, że nawet co piąte dziecko boryka się z nadmierną masą ciała. Niepokojące jest również, że w ostatnich 20 latach liczba dzieci dotkniętych otyłością w Polsce wzrosła aż trzykrotnie. Często też rodzice nie dostrzegają problemu nadmiernej masy ciała u swoich dzieci, co przekłada się na to, że mogą być mniej skłonni do zapewnienia im wsparcia w celu osiągnięcia prawidłowej masy ciała. Dlatego w profilaktyce otyłości u dzieci,  tak ważne jest właściwe postrzeganie sylwetki dziecka przez rodziców. Ponadto otyłość dla rodziców często nie jest chorobą, ale przejściową dolegliwością z której dziecko wyrośnie.

Badania pokazują, że ponad 70% rodziców nie była świadoma, że w profilaktyce chorób dietozależnch należy dążyć do utrzymania należnej masy ciała [1]. Coraz częściej obserwujemy współwystępowanie nadwagi i otyłości zarówno u rodziców, jak i u dzieci. Dlatego też dorośli za problem otyłości u swoich dzieci obarczają winą czynniki genetyczne.

Naukowcy  stwierdzają natomiast, że czynniki genetyczne sprzyjają otyłości głównie przy współistnieniu czynników środowiskowych. Dlatego występowanie problemu nadmiernej masy ciała w rodzinie nie oznacza, że dana osoba będzie skazana na otyłość. To głównie dziedziczone nawyki żywieniowe są czynnikiem jej rozwoju [2]. Ponadto przyzwyczajenia ukształtowane w dzieciństwie zazwyczaj nie ulegają istotnym zmianom na lepsze.

Dzieci często powielają niezdrowy styl życia, dlatego też potomstwo otyłych rodziców ma nadmierną masę i staje się otyłymi dorosłymi. Dzieci zazwyczaj powielają nieprawidłowe nawyki żywieniowe wyniesione z domu. Jednym z problemów jest nieregularne spożywanie posiłków, w tym pomijanie niektórych z nich.

Szczególnie częste jest niezjadanie przez dzieci II śniadania, a zalecenie co do ilości posiłków mówi, że uczniowie spędzający w szkole do 6h powinni spożywać co najmniej jeden posiłek – II śniadanie lub obiad, a przebywający ponad 6h powinni spożyć w tym czasie dwa posiłki [3]. Badania pokazują natomiast, że nawet 20% dzieci nie przynosi z domu drugiego śniadania, za to często kupuje w szkolnym sklepiku słodycze i słodkie napoje [4]. Alarmująca jest nie tylko ilość, ale również jakość posiłków. Szczególnie niepokojące może być niskie spożycie warzyw – tylko co piąty uczeń spożywa ich odpowiednią ilość. Również spożycie produktów mlecznych jest zbyt niskie. Za to prawie połowa dzieci sięga po słodycze zawsze kiedy ma na to ochotę, nawet kilka razy dziennie [5].

Wpływ na epidemię nadmiernej masy ciała może mieć coraz większa liczba godzin poświęcanych przez dzieci na oglądanie telewizji czy gry komputerowe. Zaobserwowano dodatnią korelację między liczbą godzin spędzanych przed telewizorem a większą liczbą spożywanych posiłków, jak również między liczbą godzin spędzanych przed TV przez dzieci a czasem poświęcanym na telewizję przez ich rodziców, co jest kolejnym przykładem, że dzieci przejmują od swoich rodziców nawyki żywieniowe i styl życia [6].

Prawie 20% młodzieży na sposób spędzenia wolnego czasu deklaruje oglądanie telewizji lub grę na komputerze [7]. Więcej spędzonego czasu przez TV i komputerem, to mniej czasu poświęconego na aktywność fizyczną, a regularny wysiłek fizyczny jest istotnym czynnikiem w profilaktyce otyłości.

Dzieci z prawidłową masą ciała istotnie częściej zajmowały się uprawianiem sportu w wolnym czasie niż osoby z nadmierną masą ciała [8].

Ważnym elementem w kształtowaniu zdrowych nawyków żywieniowych jest również wspólne spożywanie posiłków. Nastolatkowe zjadający obiady z rodziną, rzadziej opuszczali śniadania i częściej spożywali warzywa i owoce [9], rzadziej spożywali słodkie napoje, jak również rzadziej stosowali smażenie jako obróbkę kulinarną [10]. Ponadto dzieci, które jedzą wspólne obiady z rodzicami rzadziej sięgają po słodycze i daniu typy fast food [11].

Aby rodzice mogli pozytywnie wpływać na żywienie swoich dzieci potrzebna jest im wiedza z zakresu racjonalnego żywienia i aktywności fizycznej. W badaniach Maher i wsp. [12] wykazano zależność występowania nadmiernej masy ciała u dzieci z brakiem edukacji żywieniowej ich rodziców.

Rodzice są dla dzieci pierwszym wzorem, dlatego odpowiedzialne rodzicielstwo może być istotnym czynnikiem w profilaktyce nadmiernej masy ciała. To właśnie rodzice uczą swoje dzieci właściwych nawyków żywieniowych i kształtują ich styl życia. Aby dobrze spełniali oni swoją funkcję potrzebują wiedzy o racjonalnym żywieniu i aktywności fizycznej. Potrzeba więc edukacji żywieniowej dostosowanej do stanu wiedzy rodziców i szczególnych potrzeb wynikających ze wzrostu i rozwoju dzieci.

Piśmiennictwo
1. Chalcarz W., Merkel S. (2009): Wiedza żywieniowa rodziców dzieci przedszkolnych z Nowego Sącza i okolic. 2. Żywienie w profilaktyce chorób dietozależnych. Żywienie Człowieka i Metabolizm, XXXVI, 2, s. 390-395
2. Respondek W., Jarosz M. (2006): Jakie czynniki wpływają na rozwój nadwagi i otyłości. [w:] Jarosz M., Kłosiewicz-Latoszek L. (red.): Otyłość. Zapobieganie i leczenie. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa, s. 25-36
3. Wolnicka K. (2008): Regularne spożywanie posiłków, pojadanie między posiłkami [w]: Jarosz M. (red.): Zasady prawidłowego żywienia dzieci i młodzieży oraz wskazówki dotyczące zdrowego stylu życia. Instytut Żywności i Żywienia, Warszawa, s. 45-52
4. Zimna-Walendzik E., Kolmaga A., Tafalska E. (2009): Styl życia – aktywność fizyczna, preferencje żywieniowe dzieci kończących szkołę podstawową. Żywność. Nauka. Technologia. Jakość, 4 (65), s. 195-203
5. Marcysiak M., Zagroba M., Ostrowska B., Wiśniewska E., Marcysiak M., Skotnicka-Kolonowicz S. (2010): Aktywność fizyczna a zachowania żywieniowe dzieci i młodzieży powiatu ciechanowskiego. Problemy Pielęgniarstwa, 18 (2), s. 176-183
6. Dennison B.A., Erb T.A., Jenkins P.L. (2002): Television viewing and television in bedroom associated with overweight risk among low-income preschool children. Pediatrics, 109, s. 1028–1035
7. Marcysiak M., Ciosek A., Żywica M. i wsp. (2009): Zachowania żywieniowe i aktywność fizyczna uczniów klas sportowych i ogólnych w Ustrzykach Dolnych. Probl. Piel., 17 (3): s. 216–222
8. Zysnarska M., Pertkiewicz J., Kalupa W., Kołecki P., Maksymiuk T. (2008): Uwarunkowania otyłości wśród dzieci szkół podstawowych. Nowiny Lekarskie, 77, 6, s. 430-435
9. Videon T.M., Manning C.K.(2003): Influences on adolescent eating patterns: the importance of family meals. J. Adolesc. Health, 32, s. 365-373.
10. Gillman M.W., Rifas-Shiman S.L., Frazier A.L., Rockett H.R., Camargo C.A., Field A.E., Berkey C.S., Colditz G.A.(2000): Family dinner and diet quality among older children and adolescents. Arch. Fam. Med., 9, s. 235-240.
11. Haapalahti M., Mykkanen H., Tikkanen S., Kekkonen J. (2003): Meal patterns and food use in 10-to 11-year-old Finnish children. Public. Health Nutr., 6, s. 365-370.
12. Maher E.J, Guanghui L, Cater L., Johnson D.B. (2008): Preschool child care participation and obesity at the start of kindergarden. Pediatrics, 122, s. 322-330

autor:
mgr inż. Agnieszka Strojek
technolog żywności spec. żywienie człowieka i nauki konsumenckie
absolwentka Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie

„Dziedziczenie” otyłości przez dzieci
5 (100%) 2 votes