Cechy osobowościowe osób chorych na anoreksję

Najwcześniejsze opisy świadomego ograniczania ilości pożywienia które doprowadzało do wyniszczenia organizmu pochodzą ze starożytności i średniowiecza. Hipokrates i Galen używali terminu inedia lub asitia, które oznaczało chorobliwe powstrzymywanie się od jedzenia. Chociaż emocje były podkreślane jako warunek wystąpienia choroby to przyczyn szukano w zaburzeniach somatycznych, przede wszystkim żołądka. Na przestrzeni wieków w głodzeniu się zaczęto dostrzegać wpływ psychiki. Zauważono, że osoby chorujące na anoreksje charakteryzowały się określonymi cechami osobowościowymi.

Osoby z zaburzeniami odżywiania mają pewne charakterystyczne cechy osobowości: mają niższą samoocenę, wątpią w swoje możliwości, są przewrażliwione, mało odporni na presje społeczną dlatego unikają konfliktów, ulegają innym ludziom i dostosowują się do wymagań otoczenia oraz trudniej adaptują się do nowych sytuacji. Ponadto mają problemy związane z kontaktami z innymi ludźmi, są nieufne i ostrożne, mają problem z okazywaniem uczuć i budowaniem trwałych więzi emocjonalnych – odczuwają lęk przed bliskością. Chore często są bardzo krytyczne i surowe w ocenianiu siebie samych, podkreślają własną niższość poprzez przyznawanie się do swojej nieudolności i błędów. Mają mniejszą odporność na stres, unikają konfrontacji z trudnościami i przeciwnościami. Są ambitne i chcą odnosić sukcesy, jednak nie uważają siebie za osoby pracowite i wytrwałe w postanowieniach.Dlatego czują potrzebę ciągłej samodyscypliny. Charakterystyczne cechy to także neurotyzm, perfekcjonizm oraz zaburzenia obsesyjno-kompulsywne.

W badaniach cech osobowości poszukiwane są cechy które mogą predysponować do zaburzeń jedzenia (Mikołajczyk i wsp. 2004). Wyodrębnienie cech osób z zaburzeniami odżywiania jest trudne, ponieważ trudno ustalić które z nich występowały przed rozwinięciem choroby a które ujawniły się dopiero w trakcie. Jednak wraz z rozwojem zaburzenia niektóre cechy nasilają się. Nie zawsze występują zaburzenia osobowości, ale określone cechy osobowości tworzą typ osobowości. Osoby chore na anoreksję można podzielić na trzy typy osobowości: typ psychotyczny, typ neurotyczny oraz typ borderline.

Specyficzne zachowania, takie jak zainteresowanie wartością kaloryczną posiłków, ciągłe liczenie kalorii, skupienie na własnym ciele i ciągłe porównywanie się z „ideałami piękna”, podatność na wpływy kultury masowej, wyolbrzymianie swoich wymiarów i masy ciała, perfekcjonizm, potrzeba kontroli, chęć rywalizacji, napięcie emocjonalne towarzyszące kontrolowaniu masy i wymiarów ciała, labilność emocjonalna warunkowana stosunkiem do ciała i jedzenia to tak zwane zachowania anorektyczne, które są wskaźnikami syndromu gotowości anorektycznej. SGA to objawy które nasuwają podejrzenie co do nieprawidłowego stosunku do własnego ciała oraz realizacji potrzeb żywieniowych.

Specyficzne cechy charakteru, nieprawidłowe relacje rodzinne (nadopiekuńczość, silne poczucie lojalności, nadmierne angażowanie się w sprawy innych członków rodziny, unikanie konfliktów, unikanie zmian, angażowanie dzieci w konflikty małżeńskie, dopasowywanie się do norm otoczenia)zaburzenia neurobiologiczne oraz trudne sytuacje życiowe (problemy rodzinne, w szkole i społeczeństwie) mogą być czynnikami predysponującymi do anoreksji. Czynniki wyzwalające to na przykład wydarzenia życiowe takie jak zmiana szkoły, rozwód rodziców, krytyka wyglądu i wagi ze strony otoczenia, identyfikacja z osobami odchudzającymi się. Czynniki podtrzymujące chorobę to dolegliwości gastryczne i uczucie pełności nawet po niewielkiej ilości jedzenia (co podsyca lęk przed jedzeniem) oraz poczucie satysfakcji z kontrolowania ilości jedzenia i odczuwania głodu.

Osoby z anoreksją mają zewnętrzne poczucie umiejscowienia kontroli nad otoczeniem. Nie wierzą w to że mogą wywierać jakikolwiek wpływ na bieg zdarzeń, przyjmują bierną postawę wobec otoczenia, dostosowują się do niego i starają spełnić jego oczekiwania, efekty swojej pracy uzależniają od przypadku a nie od własnych starań, nie akceptują siebie i mimo wielu osiągnięć nadal nie są z siebie zadowolone, są podporządkowane i uzależnione emocjonalnie od rodziców. Mają poczucie że ich życie jest stale kontrolowane z zewnątrz, a potrzebę niezależności całkowicie przenoszą na jedzenie. Rygorystyczna dieta daje im poczucie kontroli nad życiem i jest fundamentem w budowaniu poczucia własnej wartości

Specyficzne cechy charakteru, zachowania skupiające się na ciągłej kontroli diety, masy i wymiarów ciała oraz wyglądu, zaburzone relacje rodzinne i społeczne oraz zaburzenia neurobiologiczne mogą predysponować do zachorowania na anoreksję. Ograniczanie jedzenia jest nie tylko drogą do schudnięcia, ale także daje poczucie kontroli nad swoim życiem, powodem do dumy i poczucia „wyższości” (anorektyk czuje się lepszy od innych ponieważ potrafi wytrzymać restrykcje żywieniowe i nie ulegać pokusom) oraz może być środkiem do manipulacji otoczeniem i rodziną (przykładowo skłóceni rodzice skupiają się na chorym dziecku a nie na swoich relacjach).

Piśmiennictwo
1. Palazzoli S.M. (1989) Family games. London: Karnac Books.
2. Jośko J., Kamecka-Krupa J. Czynniki ryzyka anoreksji. (2007) Problemy Higieny i Epidemiologii; 88(3): 254-258
3. Ziółkowska B. Uwarunkowania ekspresji syndromu gotowości anorektrycznej. P_Psychologica_04-2000-1_5
4. Jakubczyk A., Żechowski C., Namysłowska I. (2003) Jadłowstręt psychiczny – różne postacie, różne terapie. Leczenie anoreksji i bulimii psychicznej: co, kiedy komu. Kraków: Biblioteka Psychiatrii Polskiej.
5. Mikołajczyk E., Samochwaniec J. (2004) Cechy osobowości u pacjentek z zaburzeniami odżywiania. Psychiatria; 2: 91–95.
6. Kozak G., Kozak A. Cechy osobowości i obraz siebie pacjentek z jadłowstrętem psychicznym (anorexia nervosa). (2003) Annals of Psychology, issue: Vol.06 / 2003, pages: 115-129

autor:
Kinga Kobierzycka
dietetyk
absolwentka Uniwersytetu Medycznego w Łodzi

Cechy osobowościowe osób chorych na anoreksję
4 (80%) 4 votes